düşünüyorum, öyleyse varım, diyor. oldukça kabul edilebilir bir yaklaşım bu.
ama bundan bunun tam tersi bir olgu da ortaya çıkıyor, benim var olmadığım olgusu yani, bir düş olduğum sonucu da çıkar ortaya. mesela ben şu anda; düşünen bir adamı düşünüyorum. düşündüğümün farkında olduğum için, ben varım. o adamın düşündüğünü bildiğim için, düşlediğim bu adamın da var olduğunun farkındayım. böylece o da benim kadar gerçek oluyor. bundan sonrası çok daha karamsar bir sonuca bağlanıyor. düşündüğünü düşündüğüm bu adamın beni düşlediğini düşlüyorum. öyle ise, gerçek olan biri beni düşlüyor. o tamamiyle, etten kemikten bir gerçek, ben ise bir düş oluyorum.
böylece düşünceler dünyasında yerimi alıyorum, fakat düşündükçe, ''düşünüyorum, öyleyse varım'' cümlesinden, düşüncelerin insanlar için bir raison d'être yani, bir varlık sebebi olduğunu anlayabiliyoruz, sonuç olarak; bir düşünce, bir insanın varlık sebebi olabiliyor kısa bir an için olsa bile, bu yüzden bazen salt düşünce olmayı çok istiyorum, çünkü 10 saniye bile olsa düşünüldüğüm zaman, bir insanın varlığının kanıtı oluyorum descartes'a göre.
1591 - 1650 tarihlerinde yaşamış yeniçağ rasyonalizminin ve analitik geometrinin kurucusudur.insan düşüncelerinin bir neden - sonuç zinciri ile birbirine bağlı olduğunu ve bu sıranın titizlikle incelenip kuşkulu olanların atılması gerektiğini savunur.descartes'a göre doğru bilgi vardır ve bu bilgiye ancak şüphe ile ulaşılır.(metodik şüphe)
cogito ergo sum yani düşünüyorum öyleyse varım sözünün sahibi ünlü filozof. düşünmekten varlığa, kendi varlığından içindeki tanrı kavramına, içindeki mükemmel tanrı kavramından gerçke tanrıya, gerçek tanrıdan da evrenin gerçekliğine çıkarımda bulunarak idealizmin en ucundan determinizme gelmiştir.
yani, önce işe her şeyden şüphe ederek başlar. kendi varlığından bile. "her şeyden şüphe ediyorum o halde şüphe edemeyeceğim tek şey şüphe ettiğimdir, şüphe etmek düşünmektir" mantığıyla düşündüğünü ve bundan hareketle "düşünüyorum öyleyse varım" diyerek kendi varlığını kanıtlamıştır. artık kendi varlığı descartes için yadsınamaz bir gerçektir. daha sonra insanların zihninde doğuştan var olan mükemmel tanrı kavramını düşünerek bunun tesadüfen var olamayacağını bu mükemmellik kavramının ancak mükemmel olan tanrı tarafından geleceğini düşünmüştür. bu durumu ürününe marka koyan bir üreticiye benzetmiştir. daha sonra tanrı benim evreni var olarak bilmemi istiyor. mükemmel olan tanrı yalancı olamaz diye düşünerek evrenin varlığını da kanıtlamıştır.
madde aleminde determinizmi savunmuştur. determinizmin ortaya çıkardığı özgür irade sorununu ise dualist bir yaklaşımla çözmüştür. ona göre ruh ve beden iki ayrı cevherdir. insan ruh ile düşünür. ruh maddeden bağımsızdır. madde aleminde determinist kurallar geçerlidir ancak ruh bu nedenselliğe bağlı değildir diye düşünerek bu sorunu çözmüştür.
yöntem üzerine konuşma en ünlü kitaplarından biridir. adı ontolojik delil ile sık sık anılır. ayrıca kartezyen felsefenin kurucusudur. onun için analitik geometri gören öğrenciler tarafından sık sık hayır dualarıyla anısı yaşatılır. *
Kendisi 1596 Frasada dogup nerdeyse nefes aldigindan dahi süpe duymustur. cogito ergo sum(düsünüyorum öyleyse varim ) diyerek gönüllere taht kurmustur.
Rasyonalizmin kuruyucusu olarak bilinir.
Isminden ziyade söyledigi cümleyle tanilir. Hukuk okumasina rahmen, bu yönde hünerlerini göstermemistir.
Nuri Alco tarzinda bir bornozla söminenin önünde oturup rüyasini düsünmüs garibim, kendinden bilgilerinden herseyinden süpe duymus..
O zamanda bilimde, tipta, orda, burda yapilan yeni bilgilerden dolayi dünya düzeni, ve René'cigimin kafasi bir hayli karismistir.. Gercek dogrunun pesinde kosmaya adamistir kendini.. Bundan ötürü matematige yönelmistir, metafizikte fizikte vesaire hak bilgiyi bulmaya calismistir.
genel itibari ile "skolastik etkiden kurtulamayarak" diyerek yanlış anlaşılıp yorumlanan filozoftur. şimdi bir inceleyelim. descartes'in en ünlü önermesi "cogito ergo sum"dur. bunun nasıl temellendirildiği çok önemlidir. onun öncelikle kaygısının epistemolojik olduğunu belirtelim. bununla birlikte descartes yöntemsel ya da hiperbolik şüphe adını verebileceğimiz bir yöntem kullanıyor. yani doğru bilgiye ulaşmada şüpheden yola çıkıyor.
bunun için öncelikle duyularımız bizi yanıltır. misal ben kaşığı çayın içine koyup karıştırdığımda kaşığın kırık görülmesidir. bu durumda duyularım beni yanıltır. bununla birlikte ben bazen düş görürüm bazen de görmem. fakat ben[çoğunlukla düş gördüğümde düş görmüş olduğumu hatırlamam] aslında benim düş görüp görmediğimi ayıran herhangi bir şey söz konusu değildir. bununla birlikte aslında varlığından çok emin olduğumuz matematiksel nesnelerin bile varlığı bizi yaratan tanrının bizi aldattığı ya da tanrının yerine aldatıcı bir cin[evil demon] olduğu varsayıldığında varlığından ve kesinliğinden çok emin olduğumuz matematik nesneler bile bizi şüpheye düşürecektir[bunu demesinin nedeni yani hakikatı tanr il özdeşleştirmesinin nedeni, st augustinus'a kadar gider. bununla birlikte descartes'in yazdığı dönem tam anlamı ile filozofun filozof kimliğinin yanında din adamı kimliğini yitirdiği bir dönem değildir. bir geçiş dönemidir bunun için descartes hem fransızca hem latince yazmıştır].
fakat eğer ben yanılıyorsam yanılan bir şey söz konusudur. ya da şüphe ediyorsam bir şüphe eden ben vardır. şüphe etmek ya da yanılmak da düşüncenin bir parçasıdır ve öyleyse "düşünüyorum o halde varım" önermesine ulaşır. lakin bunun ile ulaştığımız şey "düşünce"dir. fakat düşünce bir "töz"[substantia] değil bir ilinektir. eğer bir ilinekse bir taşıyıcısı da olmalıdır. o da "mens"dir[tin ya da ruh]. bu durumda üç şey söz konusudur;
1-idea a me ipso factae:her şey benim zihnimin ürünüdür. yani her şey benim zihnimdeki idealardan oluşmuştur. bu durumda ben sadece bir "mens"ten ibaretimdir. bu durum ise solipsizme gider.
2-ideae innate:tanrının zihnime kazıdığı idealar. bu durumda solipsizmden öteye gidemez.
3-ideae adventitium: benim dışımdaki birşeyden bana gelen idealardır. solipsizmden çıkmanın tek yoludur. bunun için descartes "balmumu" örneğini verir. şimdi bir balmumu düşünelim der bu balmumunun bir kokusu bir sertliği bir şekli vardır. bunu ısıya maruz bıraktığımızda ise ne kokusu kalır ne sertliği kalır ne de şekli. fakat bu özelliklerinin hepsi değişip yok olmasına rağmen sadece bir özelliği kalır o da uzamı[extentio]. işte o dışarıdan gelecek ideae yani bizim solipsizmden çıkmamızı sağlayan şey "uzam" yani "extentio" olacaktır. bu arada bu da bir ilinektir ve bunun da taşıyıcısı ise "corpus"[beden]dir.
burada iki tane töz söz konusudur.
1-mens[tin]
2-corpus[beden]
bu iki töz sonlu tözlerdir. sonsuz töz bir tanedir descartes'e göre "o" da tanrıdır. buna ise şuradan ulaşmıştır. benim "mens"im sonlu bir tözdür. zihnimdeki tanrı gibi mükemmel bir yaratıcı ideasını yani sonlu bir töz olan benim zihnim meydana getiremez "olsa olsa bu kadiri-mutlak ve mükemmel tanrı tarafından zihnime yerleştirilmiştir" der. burada da sonsuz töz olarak tanrı düşüncesine ulaşır.
lakin burada bir tuhaflık söz konusu. descartes tözü ciddi anlamda ikiye ayırıyor mens ve corpus olarak. peki bu ikisi arasındaki ilişki nasıl gerçekleşiyor? descartes belki de ilkel bir düşünce ile bunun beyindeki "kozalaksı bez" tarafından yapıldığını söylemektedir. sonraki dönemlerde spinoza ve leibniz tarafından ciddi anlamda eleştirilecektir descartes. çünkü descartes'in res cogitans[düşünen şey]i sadece düşünür. ya da onun mekanikçi anlayışı maddeyi sadece yer kaplar olarak konumlandırmıştır. bu tip bir konumlandırma mens ve corpus arasındaki ilişkiyi sorunsal hale getirmiştir. bunun için occasionistler, spinoza ve leibniz bu konuya baya kafa yormuşlardır. bu da beraberinde "tözler tartışması"nı getirmiştir.
analitik felsefenin kurucusudur. rasyonalist olarak değerlendirilse de, zaman zaman emprizme yaklaştığı da olur kendisinin. cogito ergo sum ile beraber benlik, zihin ve zihnin çalışma prensiplerinin epistemolojik önemini gündeme getirir felsefede. kendisinden sonraki pek çok filozof, descartes'ın düşüncelerinin üstünden geçmek, aynı problemleri ele almak durumunda kalmıştır.
17. yy filozoflarındandır. matematik ile çok ilgili olan fransız filozof isveç kralının isteği ile isveçe gitmiş ve bornşit olarak hayatını kaybetmiştir.
felsefe hazırlık sınıfı alemdi.
hocamız nermi uygur.
dersimiz; r.descartes
hocamız her zaman mütebessim girer sınıfa.
önde tıfılın biri el kaldırır. hoca nazik, buyur evladım;
tıfıl, efendim descartes'in en ünlü eseri hangisidir.
nermi beyin en sinir olduğu şey. yazıldığı gibi okumak.
evladım dekart diyeceksiniz.
tıfıl kızarır, bizler hafif tebessüm, bir iki kız var kikir.
efendim der çocuk, atatürkü nasıl okuyacağız peki, ergen aklı işte, makara yapacak aklınca.
nermi uygur nazik ama, bir yere kadar galiba;
şimdi senin ana,aa..
yani kılıç vakasının tarihi eski biraz.
skolastizme dur diyen, bunun için yöntemler belirleyip yoluna sağlam adımlarla başlayan ama maalesef skolastik etkiden kurtulamayarak felsefesini yine tanrıyı tanıtlamaya adayarak kendiyle çelişmiş filozof olmakla birlikte, akılcı ve tedbirli yöntemi ve akla yönelik çağrısıyla modern felsefeyi başlatan adamdır.
bir kraliçenin kaprisli bilim merakı uğruna pek erken ölmüştür. çok yazık.
tüm descartes okumalarımın sonucunda benim kendisine dair olarak mutlakgörüm şuki; kapitalizmi vareden koşullar skalası onunla başlar, onunla devam eder gider...skala üzerinde bir ara marksa toslar, ama daha sonra messivari bir hareketle topu marksın solundan atıp sağından geçerek o engelide aşar, ama herhangi bir gol pozisyonuna giremez, zira kale ile kendi arasındaki mesafe menzilsizdir, kale tarihin sonundadır...
--spoiler--
"en büyük ruhlar en büyük erdemlere olduğu kadar en büyük kötülüklere de yatkındırlar; ancak çok yavaş yürüyenler her zaman doğru yolu izliyorlarsa koşanlardan ve doğru yoldan uzaklaşanlardan daha çok ilerleyebilirler."
--spoiler--
çok yanlış bir yerden girmiştir olaya ve bu yüzden pek benimsemem kendisini. düşünüyorum o halde varım çok iyimser çok "olumlu" bir tablo çıkarıyor karşımıza. ontolojinin sınırlarını zorlayan bu güzel kardeşimiz fenomenlerin özünde doğuştan gelen bilgiyi de savunduğu için yüksek kafalara çıkabiliyordu. bense diyorum ki "ey dekart gardaş sen düşünceyi ve bilgiyi neden öze vuruyorsun? özü varoluşa bağlasan ya bi kertik yardım etsen ya olma mı?" bi de bilginin aktarımında tartışıyoruz bu götüyle içiyor saçmalamaya başlıyor sonra tartışıyoruz küsüyor falan... neyse böyle bi dayımızdır işte ama yine de severiz sayarız böyük adamdır. saygılar...
Amcamin argumani tam bir yuvarlak... * Argumanlarini kisaca izlersek...
1) Her seyden suphe edilebilir, su anda gorduklerimiz duyduklarimiz, okuduklarimizin hepsi ruya olabilir ve farkinda olmayabiliriz. Hatta bir seytan tarafindan kandiriliyor da olabiliriz... O zaman objeler bize cevap veremez...
2) Farkinda oldugum tek sey kendi dusunce yetim. Kendi bedenimin varligindan emin degilim ama zihnim dusunup bunu sorgulayabiliyor. O zaman bedenimin disinda bu dusuncelerin gercklestigi bir yer olmali. O zaman ben kendimi dusunen bir sey olarak tanimlayabilirm. Ve dusundugum surece varim o zaman, dusunuyorum oyleyse varim...
3) Dusunceler tek gerceklikse, cevaplarim icin dusuncelere odaklanmaliyim. 3 farkli dusunce var, form, yargisal ve duygusal. Duygusal dusunce bana ait, yanlis olamaz... Formlar da yanlis olamaz, nitekim bir hipogrif bir at kadar form... O zaman hatali tek dusunce yargilar. O zaman formlar yargilardan daha ustundur. Hic bir sey yoktan var edilemez, yer yaratan, yarattigi seyin potansyelini icinde tasir. mesela, enerjisiz isik uretilemez. O zaman butun var olan yargisal dusunceler formlardan gelmek zorundadir. Formlar daha kapasiteli formlardan gelmek zorundadir. Insan oglu sonsuz kavramina kendisi ulasamaz. (1+1+1+...+1) diye gitmeye calisirsaniz bunu sonsuza dek surdurursnuz, o zaman sonsuz kavrami disaridan gelmek zorundadir. Sonsuz kavramini bize verebilecek tek sey de sonsuz bir varliktir, o zaman sonsuz, guclu iyi ver gercek tanri vardir...
4) Tanri aldatmaz, o zaman etrafimda gordugum her sey gercektir... Kendi hatalarim, daha mukemmel bir sey olan ozgur iradeyi dogurur. Bu yuzden her seyi tanri gibi mukemmel sekilde goremeyiz...
5) Tanri mukemmelse o zaman kesin bir sekilde gordugumuz her sey gercektir. Ben tanrinin matematiksel ispatini yaptim, o zaman tanri gercek...
6) Bu durumda materyal dunya da gercektir, ancak bizim bilincimiz bedenimizden ayri bir varliktir. Cunku o dusunur...
şüphecilik bakışına farklı bir anlam yüklemiştir septik şüphe ve metodik şüphe.Septik şüphenin bir anlamı yoktur olması gereken metodik şüphedir.Şüphe etmek düşünme söylemini güçlendirir düşünmek ise varlığın bir kanıtıdır.*
Meditasyonlar eserinde, bir suru arkadasi bir araya toplamis daha sonra kendi dusuncelerine anti-tez uretmelerini istemistir. Daha sonra da hepsine gerizekali * damgasi vurarak, argumanlarini curutmus, bunlari da sorbone universitesine meditasyonlar adli esri ile yollamistir.
adını, dekart ve deskartes olarak okuyan arkadaş gruplarını birbirine düşüren ve birçok dostluğu ortadan kaldıran zat-ı muhterem filozof abi. toprağı bol olsun.
varlıktan şüpheyi başa alan filozof.. tabii ki, bu başlangıç orijinal değildir; gazali'nin bir taklididir. ama gazali'nin doğu'da bir taklidinin çıkmayıp, batı'da çıkması orijinaldir..
bu başlangıcın ardından descartes, büyük bir filozoftur...
