yolsuzluk yapmadığı için aptal olarak görülen, ailesi tarafından bile itilen, sevilmeyen; yolsuzluk yaptığı zaman akıllı, muhteşem bir insan olarak görülen, mahallesinde törenle karşılanan karakter. ne yaparsanız yapın toplumun sizi nasıl görmek istiyorsa öyle gördüğünü anlatan muhteşem mesajlı Şener Şen başyapıtı.
"keşke sen de hırsız olaydın da böyle yaşamasaydık" repliği her şeyin özeti aslında.
Hatta türk sinemasını hasta yatağından alıp yükselişe geçiren film bile diyebiliriz. Dönemin sorunlarına verdiği ince sosyal mesajları ile işleyen şener şen'in başrolünü oynadığı film. Yozlaşan toplumun kişiye ve karakterine yansımaları.
ulan adam normal insan gibi insanken herifin belasını siktiler, yapmadıkları şerefsizlik kalmadı.
vurgunun bir tek adı çıktı, hepsi ufacık menfaat ihtimali için herife köpek oldu. adamın da aklı başına geldi tabi.
bu arada bu filmi dönemi itibariyle herkes özal hükümetleriyle falan anar da aslında bu filmdeki anlatı dünyanın her yerinde böyledir.
çünkü insanın doğası böyledir. ister rusya olsun, ister abd, ister türkiye, vietnam... her şey hırsızlık üzerinden yürür.
çünkü büyük hırsızlar yeteneksiz ve vasıfsızların umududur. kapitalizm bir liyakat şöleni gibi sunulur ama insanoğlunun kahir ekseriyetinin buna uyum sağlaması söz konusu bile değildir, ilaveten insanlık çoğalırken standart da gütmez, geleceği de bilemez.
zaten aslında tüm bunlar zavallı ali rıza'nın eşşek gibi çalışırken yapılmayan iade-i itibarının, hepsinden büyük hırsız, ''namussuz'' olduğu sanılınca teslim edilmesinden, sadece haftada 2 gün gelse bile kafi geleceği yeni ve üst pozisyonunun adından da müsemmadır:
dindarlıgını tanrıya goster, o tanrıyla senin aranda, bana insanlıgın lazım diyor ya sair, bugun sizinle hazır olmadıgınız dusuncelerimi paylasmaya geldim.
ben senin ozel hayatınla ilgilenmiyorum. o senin kisisel dunyan. ister bekaretini kocana sakla, ister girls wanna have fun modunda capkın bir kadın ol, ister ilk sevgilisiyle evlenen bir adam ol, ister ortam adamı bir fırlama-bir capkın ol. bu senin ozel hayatın. ben seni bunla yargılamam.
benim icin ne onemli? kotu gunde yanımda mısın? vefalı mısın? calmak, cırpmakla isin yok mu? guvenilir misin? iyi bir insan, iyi bir dost musun? kotuluk yapmaz mısın? insanlara hassas yaklasır mısın? mutlulugumda sevinir misin? vakit gecirmesi keyifli bi insan mısın? sevgi dolu musun?
beni bunlar ilgilendiriyor.
aynı "korkusuz korkak" filminde olduğu gibi senaryo ve filmin kendisi çok dinamiktir. film boyunca sürekli hızlı hareket etmeler, yürümeler, koşmalar ve laf sokmalar hiç bitmeden sıralanır. bu vesileyle izleyici hiç sıkılmadan ve hatta merak ederek filmi izler. yani film su gibi akar. filmin senaryosun iki kısımdır. birinci kısımda herkesin köpek çektiği baş karakter ali rıza ve ikinci kısımda herkese köpek çeken ali rıza vardır. hatta dikkat edin, birinci kısımda merkez bankasındaki baş veznedar bile ali rızadan önceki mutemeti gülümseyerek uğurlarken sıra ali rıza'ya gelince sefertasını eliyle iterek sert ve ciddi suratını gösterir. yani taksici ve komiser gibi figüranlar dışında, onunla evvelden münasebeti olan tüm karakterler adama köpek çekmektedir.
filmin ortalarında pencereden veryansın/feryat/intihar girişimi(?) sahnesinde ise senaryo zirveye ulaşır ve ikinci kısıma geçilir. bu andan itibaren ekranları başındaki hiçbir izleyici izlemeyi terk edemez kolay kolay. çünkü o anda filmin bir intikam filmi de olduğu ortaya çıkar. halbuki ilk başta bu sadece bir komedi filmiydi.
oyuncu kadrosu tamamen efsanevi profesyonellerden oluşmakta olup, bu da filmi bir "başyapıt" yapan en önemli faktörlerin başında gelmektedir. müzik ve kamera geçişleri de şahane olup film üzerinde bir kusura sebep olmaz. yönetmen ve ekibi gerçekten bir başyapıt ortaya çıkarmıştır.
(profesyonel oyuncu olmayan tek kişi oğlu rolündeki erhan'ı canlandıran çocuk olsa da, o da bir şekilde o devlerin arasında adapte olabilmiştir.)
edit:
--spoiler--
birinci kısımda karısı ile mutfakta konuşurlarken karısı ona "hoşşt" diyerek resmi anlamda da köpek çekmiştir. bu safhada film, geçmişin özlenen veya hep olması istenen değer yargılarına göre yaşayan, ilkelerini hala korumaya çalışan ali rıza'nın bu çabası oranında diğerlerince insan olarak bile görülmemesi üzerinde ilerlemektedir. zaten ali rıza'nın en feci intikam aldığı karakterlerin başında karısı gelmektedir ki, onu hep korktuğu eylemi yaparak yani "başka karılarla fingirdeyerek" ve onu terk ederek intikamını almıştır.
remzi ile ergun ona kısmen iyi davransalar da bu yıllarca aynı odada çalışmanın verdiği kaçınılmaz bir samimiyet sebebiyledir. yoksa onlar da yeri geldiğinde "çüş tabakhaneye b.k mu yetiştiriyorsun?" veya "inek" diyerek aşağılamaktan geri durmazlar. ergun mesela sigara paketini verirken bile o esnada hırsızlığı telkin ile empoze etmek ve bundan nemalanmak için yapmıştır. ama yine de en az cezalandırılanlar onlar olmuştur finalde. zira tek cezaları kendilerine yeni bir iş aramak olacaktır.
korkusuz korkak filmi ile bir benzerlikleri daha var. o da korkusuz korkak'ın da senaryosunun iki kısma ayrılmasıdır. ilk kısım rutin yaşam, ikinci kısım da öleceğini öğrenmesidir. orada da ikinci kısımda bir intikam vardır ama tatlı bir intikamdır. film yine komedi olarak kalır, trajikomediye dönmez. ve üstelik mülayim karakteri birinci kısımda rutin haldeyken insanlar onu ezince altta kalmaz, "mesela yani"sini patlatır, onları işletir yani karşılık verir. o filmin senaryo akışında tatlı sarmaşık şeklinde karmaşa vardır. burada ise mutemet ali rıza birinci kısımda sadece ama sadece ezilir. en ufak bir karşılık veremez. birinci ve ikinci kısımları çok sadedir namuslu filminin. baş karakter önce sadece ezilir ve sonra sadece ezer. ikinci kısımda izleyici yine güler ama bir yanda da intikamdan haz alır.
sonuçta ikisi de şaheser statüsünde filmlerdir.
--spoiler--
