Kült kitaplar üzerine konuşmak,yazmak sıradan olan biz okurlar için zor zanaat yalnız yıllar önce okumuş pek anlayamamıştım.Bana Slav milliyetçiliği bir yana Hristiyanlık (ortodoks)üzerine yoğunlaşması çok sıkıcı gelmişti.Tekrar okumadan bu kitap hakkında yargıya varmak tabiki haddimize değil.
mümkünse suç ve cezayı okumadan önce okunmasını önerdiğim, dostoyevskinin uzun metrajlı romanıdır.
özellikle kitabın sonuna geldiğinizde, mahkeme sırasında, smerdiyakov'un ruh kişiliği üzerine tahlil kısmındaki tespitler; ya dostoyevski buraları yazarken sıkılmış, sallamaya başlamış hissi uyandırıyor.
Smerdiyakov ve Dmitrinin suçlu olabilecek 2 kişi olduğunu anlatırken,
giregori zaten olamaz adamcağızı öldürüyorlardı,
Giregorinin karısı hiç olmaz, sahibine ihanet mi edecek?
Alyoşa zaten olmaz dindar çocuk.
E o zaman iki kişi kaldı smerdiyekov ve dimitri diyip konuyu bu ikisinin üzerine yıkmıştır. Daha derinlemesine tahlil ve vay amk dedirtecek tespitler bekliyor insan.
iş bu yukarıdaki sebeplerle bir suç ve ceza değildir. Bellki ki dostoyevski, suç ve cezayı daha severek yazmıştır.
ulan " (bkz: dalton kardeşler)" gibi bir şeydir zaaar deyip kütüphaneden aldığım, sonrasında daha lise 2 de tüm dostoyevski kitaplarını bitirmeme sebep olmuş kitap.
içerisinde (bkz: büyük engizisyoncu) gibi bir bölümü bandıran dostoyevski'nin en büyük romanı. Bir romanı iyi yapan şeyler biraz teknik değerlendirme de içerir, kısmen akademinin alanına girer, tartışılır durur. Ancak bir romanı büyük yapan kitleler ve düşünürler üzerindeki etkileridir, zamansızlığıdır. işte bu sebeple karamazov kardeşler yazılmış en büyük romandır.
romanda üç ana kimlik, bir de yan kimlik vardır. bu üç kimliğin üçü de aslında insanın ta kendisidir. dmitri'nin fiziksel tutkusu ve taşra kimliği, ivan'ın entelektüel enerjisi, alyoşa'nın ise uhrevi yönü. dördüncü kimlik yani smerdyakov ise her insanın içinde gizlediği sosyopat yönüdür. üç ana karakterin yanında dördüncü olan insanın sönümlemeye ve gizlemeye çalıştığı en aşağılık kimliğidir. böyle derin bir romandır karamazov kardeşler.
fyodor dostoyevskinin son kitabı. 4 ay içinde sadece 217 sayfa (kitap 1025 sayfa) okuyabildiğim (fazla ayrıntıya girdiği için kitap yoruyordu), "mutlaka bitireceğim" dediğim kitaptır aynı zamanda. muazzam bir kitap. kitabın beni anlattığını düşündüğüm alıntısını aşağıya bırakıyorum, kitabın nasıl bir şey olduğuna kendiniz karar verirsiniz artık.
--- spoiler ---
“mucize gerçekçide hiçbir kaygı uyandırmaz. gerçekçide iman uyandıran mucize değildir. gerçekçi, zındıklık yolunu tutmuşsa, bir mucize görse bile kendinde buna inanmamasını sağlayacak güç ve yeteneği bulur. mucize yadsınamaz durumda bile olsa boyun eğmez; duygularına sırt çevirir. kabule yanaştığında ise bunu mucize saymaz, şimdiye kadar bilmediği bir olay olarak görür. gerçekçinin imanı mucizeden doğmaz; iman, mucizeleri doğurur. böyle kimse bir kere iman edince artık kendi gerçekçiliğinin zorunluluğu olarak mucize olanağını da kabul etmek zorundadır. havari thomas, görmeden inanmayacağını söylemiş, gördükten sonra, "rabbimsin, tanrımsın!" demişti. inanmasının nedeni mucize miydi? herhalde değil; inanmak istediği için inanmıştı. hatta belki, "görmeden inanmayacağım," dediği zaman bile varlığının en saklı köşesinde tümüyle iman etmişti.”
--- spoiler ---
gerçekleri böylesine tokat gibi suratıma vuran kimse olmamıştı...
Bi tırcı arkadaşım vardı, tırla avrupa yolculuğuna çıkmıştık, zeki bi adamdı, çok ilgiliydi, o kitabı ona da okumak suretiyle o yolculukta okumuştum. Başkasına anlatmak zorunda kalınca kitabı anlamak gerekiyo...o yüzden pek çok şeyi hala hatırlıyorum, ama bi kez daha okusam fena olmaz, çünkü üstünden çok yıllar geçti.
Rus yazar Dostoyevskinin son ve en ses getiren kitabıdır. Üç kardeşi konu alır. Lisede bu ve bunun gibi kitapları okutan edebiyat öğretmenimize selamlar.
“bilir misin eskiden şüphe nedir bilmezdim.
ama bütün bunlar gizliymiş içimde..
hatta kendimi içkiye vermem, kavgalarım, kudurmalarım hep içimdeki çelişmelerden, gelişmelerdendi belki. bunu söndüreyim diye dövüşüyordum. ivan kardeşimiz rakitin'e benzemez, düşündükleri kendindedir; sessiz bir sfenkstir, hep susar. oysa ben tanrıyla bozmuşum. bana acı veren yalnız bu..
ya gerçekten yoksa tanrı?
ya bu düşünceyi insanların yarattığını söyleyen rakitin haklıysa?
tanrı yoksa, yeryüzünün de, evrenin de başı insan demektir. mükemmel!
yalnız tanrısız erdemli olabilir mi insan?
hep onu düşünüyorum. böyle olunca kimi sever insan?
gerçekten, erdemin ne olduğunu söyleyebilir misin aleksey?
bunu düşünerek iki gece uykumdan olduğumu söylersem gülme bana…”
Dmitri için tekrar okumak istediğim dostoyevski kitabı.
Kendi döneminde tefrika şeklinde yazılmış. Bu bile kitabı ilginç kılıyor. Geçen yıl okumuştum. Bu kitabı okuyun ya. Sayfa sayısı göz korkutuyor olabilir. iletişim yayınlarından Engin Altay çevirisi on iki bölümden oluşuyor. Her ay bir bölümü okuyup ilerleyebilirsiniz. Suç ve cezadan daha iyi bir kitap olduğunu düşünüyorum.
Dostoyevski’nin edebiyat dünyasına bıraktığı, ucu bucağı görünmeyen o devasa anıt. Sadece bir aile trajedisi ya da bir baba cinayeti hikayesi değil; insan ruhunun en karanlık dehlizlerinde meşaleyle yürüyüşe çıkmaktır bu kitap.
Dimitri’nin tutkulu ve dizginlenemeyen şehveti, ivan’ın insanı çıldırtan nihilist rasyonalizmi ve Alyoşa’nın tüm bu pisliğin ortasında parıldayan saf inancı… Aslında bu üç kardeş, tek bir insanın içindeki o ezeli çatışmanın vücut bulmuş halidir: Et, akıl ve ruh.
Kitabın tam ortasında yer alan "Büyük Engizisyoncu" bölümü ise tek başına bir başyapıttır ve din, özgür irade, otorite üzerine yazılmış en sarsıcı metinlerden biridir.
Okurken insanı yoran, ruhunu hırpalayan ama bitirdiğinizde dünyaya ve içinizdeki "insan"a bakışınızı sonsuza dek değiştiren bir tuğla. Dünyadan göçmeden önce mutlaka geçilmesi gereken bir zihinsel eşik.
