determizmi bir bilardo topuna benzetebiliriz. bir topa vurduğunuz zaman o topun vuruş hızı, yönü gibi faktörleri o topun nasıl gideceğini belirler. determinizmde böyledir. o topun bir yere çarpmama gibi bir seçeneği yoktur . çünkü şartlar ıstakayı vuran kişi tarafından belirlenmiştir.
her düşüncenin, her hareketin aslında baştan beri bir zincirin parçası olduğu hissi. felsefede bu iş basitçe şöyle: her olay, önceki şartların ve yasaların zorunlu sonucu. spinoza’nın dediği gibi biz tek bir büyük tözün küçük modlarıyız, özgür irade sandığımız şey de sadece cehaletimizin gölgesi. laplace denen adam da ekliyor, evrenin bütün haritasını bilen biri her geleceği nokta atışı okur, biz de kukla gibi oynarız sahnede.
klasik fizik bu oyunu yıllarca ayakta tuttu, her şey net, her şey öngörülebilir. ama kuantum fiziği gelip masayı dağıttı. heisenberg belirsizliğiyle her şey olasılığa, rastgeleliğe kaydı. beyin laboratuvarlarında da aynı hikaye, kararın bilinçten önce oluştuğu deneyler var, sen “ben istedim” diye haykırana kadar nöronlar çoktan harekete geçmiş. günlük hayatta ise işler daha da acımasızlaşıyor.
sabah kalkıp bugün farklı olacak diyorum kendi kendime, kahveyi koyuyorum, o kızla konuşurken “bu sefer değiştim” diyorum ama içten içe biliyorum ki hormonlar, eski yaralar, o anki yorgunluk hepsi aynı eski makinenin dişlileri. sorumluluk nereye gidiyor peki? suç kime ait, evrene mi, genlere mi, yoksa sadece o anki duruma mı?
bazen bu düşünce rahatlatıyor beni hatalarımı benim suçum diye dövmek yerine evren o anda böyle istedi diye omuz silkebiliyorum. sonra o omuz silkmenin de belirlenmiş olduğunu fark edip tekrar dalıyorum derinlere. sonuçta bilmiyoruz. determinizm doğru bile olsa, sanki özgürmüşüz gibi yaşamaya devam ediyoruz. çünkü başka türlüsü yaşanmıyor. yarın ne getirirse getirsin, oyunu bilerek oynamaya devam. biraz absürt, biraz komik, ama en azından dürüst bir duruş.
evrendeki her kavramı ve olguyu neden - sonuç ilişkisine göre açıklayan felsefi bir görüştür. Bu görüşe göre, insan hiçbir eyleminde özgür değildir. Her şey evrenin kesin yasaları ile birlikte önceden belirlenmiştir. Rastlantıyı, iradeyi ve özgür seçimi reddederek; iradenin, kendinden önce gelen ruhsal, fiziksel koşullarla ve nedenlerle belirlendiğini savunur.
mutlak sebep sonuç ilişkisine inanan, iyinin ve kötünün olmadı, her şeyin olması gerektiği gibi olduğunu iddia eden felsefi düşünce. Sakıncalıdır çünkü bütün sistemlerimiz (ahlak, hukuk, eğitim vs) çöker. iradeyi reddettikleri için tecavüz dahil her şey iyi veya kötü değildir, sebepler ve koşullar sonucu öyle yönetmiştir.
Materyalist bir felsefedir.
Bu felsefeyi benimsemiş kişilere (bkz: determinist)
Determinizm mantık kokar ve katılmamak mümkün değil. Her şey bir önceki olayın geleceğe yansımasıdır derler kısaca. Yazı turada sonucun belirlenmesi bir şans mıdır? işte determinizm burada devreye giriyor. Eğer yer çekimini, rüzgar hızını, paraya uygulayacağınız gücü ve tüm etkenleri hesaplarsanız paranın yazı veya tura geleceğini bilirsiniz, bu durumun şansla alakası yoktur der determinizm.
Adam Fawer'dan, olasılıksız kitabı bu konuya çok güzel değiniyor, gerçekten açıklamaları çok güzel.
Ben bugün 8 defa tuvalete gittim. her gidişimde ailemden müsade isteyerek tuvalete gittim. 8 kez tekrar etti bu durum fakat ailem durumu yadırgamadı çünkü bugün çok yemek yemiştim. yani neden sonucu oturtmuşlardı. Hatta babam altıncı seferden hemen sonra 'kabız filan mı oldun mustafakemalizm' diyerek bana korkulu gözlere baktı. yani kendilerince diger olasılıkları da işin içine katıyorlardı.
fakat gerçek asla olduğu gibi değildi. ben tuvalete, yalnızca ağlamak için gidiyordum. aslında yanlarında da ağlayabiliyordum fakat tuvalette yalnız başıma ağlamak da bana ayrı bir haz veriyordu. yani bir neden sonuç gerçekten yoktu.
Kozmosta her şeyin belirli olduğu, şans veya rastlantı olmadığı belirli olan her şeyin bir saat gibi tıkır tıkır zuhur bulduğu temeline dayanan görüş. Bütün evren saat gibi işler, schönderin kedisi mesela buna antitez bir örnek olarak sunulabilir bilir fakat bence yanlıştır. Zira onu bir saat gibi parçalarına ayırsak ölü yada hayatta olduğu anlaşılabilir.
Determizim ayrıca determinist kaos teorisinden beslenir, kaos teorisi determizimi besler.
Ek: hesap edilemezliği unuttum. Ve yine olasılık(esasen bu da şanstır) da yoktur. Bir zarın 6 gelmesi 1:6 değildir. Zira 6 milyar kez atılsa dahi hiç 6 gelmeyebilir. Biz bunu hesap edemeyiz. Milyarlarca etmen sonucunda ne geleceği bellidir. O zarın kaç geleceğini etkileyen değil milyar sonsuz tane etmen vardır.
her şeyin bir nedeni olduğunu savunan akım. Cevaplar bulmaya programlanmış canlılarız. yağmur yağıyor çünkü zeus kurbanlarımıza karşılık bereket bahşetti. yağmur yağıyor çünkü rüzgarın etkisiyle bir araya gelen su damlalarının belirli bir ağırlığa ulaştı.
