niçin çıktım? nasıl çıktım? bunu izaha gerek yok. gördünüz, yürüdüm çıktım! ama, çıkmamış da olabilirim. çıkmışsam çıkmışımdır, çıkmamışsam çıkmamışımdır. görünen köy... uzakta değildir. buraya çıktık da sonradan çıkmadık mı dedik? bunlar bi takım uydurma laflardır... sahi ya ben buraya neden çıktım? kim çıkardı lan beni buraya?!
gerçektir fakat belirsizlik ilkesi de gerçektir. olayları hesaplamak için bir gözlemciye ihtiyaç duyduğumuzdan aslında vardığımız sonuç gözlemci tarafından da etkilenmiş olacaktır dolayısıyla gözlemciyi aradan çıkartmak gerekir fakat gözlemci olmadan da olasılıkları hesaplayamayız. bu nedenle asla geleceği tam olarak hesaplayabilen bilgisayarlar yapamayacağız.
Determinizm ona karsi cikan gruplar tarafindan ne kadar reddedilse de bilim,determinizm uzerine kuruludur,bilim yapan kisi determinist olmak zorundadir.
determinizm, hareketten evvel, onu zorunlu kılan sebeplerin varlığı demektir. Diğer değişle, herşey bir fiil ve hareketin sebebi; başka bir fiil ve hareketin sonucudur. Bu yüzden ''Sebep- Sonuç'' ya da ''illet- Netice'' yasası prensibi olarak isimlendirilir. Determinizm de bireysel hürriyet insanın hareketleriyle sınırlıdır. Hareketi açıklayıcı sebepler bireyin dışında olduğu gibi içinde de olabilir.
a) Evrensel Mekanizma; Bütün kainat olayları, zorunlu bağıntılarla birbirlerine bağlıdırlar. Her olay kendinden evvel ki olaylar tarafından hazırlanmıştır. Kainatta ki zorunluluk hürriyeti ortadan kaldırıcıdır.
b) Enerjinin Sakınımı ( Kudretin muhafazası yasası ); Doğa da hiçbir şey kaybolmaz. Kainatta ki enerji miktarı sabittir. Ancak enerji halleri değişmektedir.
kader ve kaza ile ciddi ilişkiler içinde olduğunu düşündüğüm descartes in ortaya attığı felsefik zamazingo.
biz insanoğlu binlerce yıldır ''kaza ve kader'' var dedi kimse iplemedi. demekki birşeyin önceki halini bilmek şuanki durumunu bilmek ve gelecekteki durumunu bilmek diye birşey varmış. olasılık hesabı yapılarak hiçbirşeyin tesadüf olmadığı ortaya konulmuş. ama evren öyle birşeyki , onun geçmişte başından neler geçtiğini hesaplamak imkansıza yakındır. milyarlarca gezegenden oluşmuş galaksiler , milyarlarca galaksiden oluşmuş evren . belkide böyle bir evrendende milyarlarca var. 13,5 milyarlık evrende henüz ışığı görüntüsü bize gelmemiş tirilyonlarca gezegen var. halbuki ışık saniyede 300000 km basıyor. 13 , 5 milyar yılda daha bize ulaşamamış ışık tan bahsediyoruz. ha bu arada daha karadelikler var. sen şimdi bunca olaylar arasında bu işi nasıl hesaplayacaksın orasını bilemem.
şuan sadece insanı ele alsak bile , insanda milyarlarca molekül var. bunları tektek nasıl yazıp çizip inceleyeceksin. yahu onu geçtim bir dna nın sarmal yapısını incele taşaklarını öperim senin descartes dayı. bunu hesaplayan bir güç varsa eğer ki sen tesadüf diye birşey yok diyorsun descartes amca , ozaman bizim inandığımız allah neden geleceği bilmesin. çünkü biz allahın olduğuna inanırız ve o allahın herşeyi kaderimize yazdığını biliriz. e sen şimdi çıkmış hesaplarsak hiçbirşeyin tesadüf olmadığını anlarız diyorsun. ama allah a ve onun kaderine karşı çıkıyorsun. demekki allah varsa eğer bunuda hesaplamıştır.
sıralı ilişkiler biçimi. ''önceden şu oldu ve bu yüzden oldu, bundan ötürü de şu an bu olacak. şu an bu olduğu için de ileride şu olacak'' kafasıyla gider en basit anlatımıyla. neden-sonuç ilişkisi özetle. düşünmeyi, özgürlüğü eleştirdiği ve tam kararlı olduğu için yeniliklere kapalılık olarak eleştirilir.
ayrıca kuantumla çürütülmesini çok saçma bulurum. oradaki belirsizlikten kasıt bizim için, var olan ölçüm kriterlerine göre belirsiz oluşu, insandan bağımsız evrende belirsiz oluşu değil.
ayrıca (bkz: özgür irade var mıdır)
Kaos teorisi ile yakından ilişkisi olan bir ideolojidir. Descartes in öncülüğünü yaptığı bir akımdır. Genel olarak her olayın bir başka olayın nedeni ya da sonucu olduğu prensibine dayanır. Teorik olarak bir insanın sözgelimi tüm hava koşulları, rüzgar direnci, ağırlık vs vs gibi durumların bilinciyle attığı bir bozuk para atışının sonuçlarını bileceğini dolayısıyla olasılık diye bir şeyin ya da rastlantısal bir şeyin olmadığının savunmacılığını yapar. Bir şeyin "random" olması, bizim tüm parametrelere yeterince hakim olmamamızdan mütevellittir. Kendi içerisinde çok mantıklı olmasına karşın, her olayın bir diğerinin sonucu ya da sebebi olmasının kendi içinde paradoksal olması ( o zaman ilk olay nedir ? gibi ) problemlidir. Dindar bakış açısına da bu bağlamda ters düşer.
bulutların dağılışını, yağmurun yağışını, karın oluşumunu, hayatı, fırtınaları, hortumları, girdapları ve kuantum fiziğinin ilgi alanına giren pek çok kaotik durumu açıklamaktan aciz olan felsefi terim.
her olayın neden-sonuç ilişkisi içerisinde geliştiğini savunan felsefi görüştür. katı deterministlere göre evrenin başlangıcıyla ilgili tüm bilgilere sahip olursak evrenin sonuna kadar gerçekleşecek olan tüm olayları matematiksel olarak bilebiliriz. ancak deterministlerin bu fantezisi kaos teorisi ile çökmüştür.
newton fiziğine hakim olan görüş budur. ancak kuantum teorisi ile birlikte tahtı sallanmıştır.
bütün olayların Özgür iradeyi ve insanın başka türlü davranabilme imkanını kabul etmeyen birtakım önceden var olan zorunlu nedenler zincirinin zorunlu olarak belirlediğini savunan teoridir.
belirlenimcilik olarak bilinen bu teori 18 yy. mekanik felsefenin revaçta olduğu yıllarda altın çağlarını yaşamıştır. bu teoriye göre evrende ortak şaşmaz bir akıl ve düzen vardır, dolayısıyla herşey bu akla uygun olarak yürür. bugün olan şeyler dünün zorunlu bir sonucudur. "bugün" de yarının nedenidir. gelecek kestirilimez ama bellidir. bu yüzden geleceği değiştirmek için yapılacak girişimler ve hareketler bütün içinde eriyip gidecektir, sönük kalacaktır. bu yüzden düzeni değiştirmeye çalışmak yersizdir. özünde dogmatik ve muhafazakar bir teoridir. marksist felsefe tarafından da ele alınmış ve sosyalizmin kapitalizmin doğal bir sonucu olduğu ve birgün komünist toplumun kurulacağı savunulmuştur.
