(3+1). boyuttur. algılayabildiğimiz için matematikçiler onu bir boyut olarak kabul ederler. ama en, boy gibi bir boyut da değildir tam olarak. şu şekilde açıklayalım. zamanı bir an için kenara bırakırsak bizler üç boyutlu canlılarız. üç boyutlu (küre, küp vs), iki boyutlu (çember, kare vs), tek boyutlu (doğru) veya boyutsuz (nokta) varlıkları algılayabiliriz. ama dört boyutlu, beş boyutlu varlıkları algılamamız mümkün değildir. onları ancak üç boyuta indirgeyerek algılayabiliriz ki birçok matematikçi tanrının özellikle ilkçağ insanlarında insan formunda olarak düşünülmesini buna bağlar. ki bizler bile tanrının formunu düşünerek kafamızda oluşturamayız, ya da başka boyutlarda olarak addedilen cin vb yaratıkların. dini açıdan varlığı yokluğu tartışılabilir ancak başka boyutların başka canlıları olduğu muhakkaktır, fakat bunları bizler algılayamayız, çünkü kendi üç boyutumuza sıkışmışızdır.
ama zaman tüm bu boyutlardan bağımsız ve de hepsine bağımlıdır. neden, çünkü zaman diye bir şeyin var olabilmesi için önce bir maddenin olması gerekir. madde yoksa zaman da yoktur, hiçbir şey yoktur, koskaca bir hiçlik, bitmez bir kaos vardır. madde varsa zaman da işin içine girer ve aslında zaman ve madde birbirlerinin var olmasını sağlarlar. zamanın neden (3+1)inci boyut olarak kabul edildiğini de bu bilgileri verdikten sonra şu şekilde açıklayabiliriz: bir lastiği düşünün, onu çekerek uzatabilir, genişletebilir ya da kalınlaştırabilirsiniz. aynı şekilde biz insanlar da uzar, kısalır, genişler, daralır, kalınlaşır, inceliriz, değil mi? bunlar bizim üç boyutumuzdur. peki şimdi birkaç saniye boyunca hiçbir hareket yapmadan durun. formunuzda hiçbir değişiklik olmadı, yer de değiştirmediniz. ama beş saniye önceki halinizle aynı mısınız? hayır, beş saniye yaşladınız, zaman geçti. zaman durmaksızın akıp gider ve maddeleri değiştirir, bu da onun boyut olma sebebidir. 4 yerine 3+1 deme sebebimizi de şu şekilde açıklayalım. kağıda kaleminizle bir nokta koyun. şu anda boyutsuz bir cismimiz var. birkaç saniye bekleyin. noktanız artık değişmiştir, sürekli değişmeye devam eder. bir saniyedir var olan bir nokta ile on saniyedir var olan bir nokta arasında fark vardır, bu da zamandır. noktanızın yanına noktalar ekleyerek bir doğru oluşturursunuz, ya eni ya da boyu vardır. doğruyu kareye, kareyi küpe çevirirsiniz. boyutlar belirli bir sırayla birbiri üstüne eklenirler. ancak zaman bu sıradan bağımsız olarak hep vardır ve hep etkilemektedir. dördüncü boyut bizim algılayamadığımız bir şey, ismini koyamadığımız, çünkü biz de üç boyutluyuz. ama dördüncü, beşinci, altıncı, yedinci boyutlar da var ve zaman hepsini etkiliyor olacak.
zaman "sonsuzdan" beri var değildir önce bunu bi netleştirelim. zaman'nın sizin o metafizik tanımlarınızla uzaktan yakından alakası da yoktur. zaman maddeyle başlar boşlukta biter. insan ise sadece zaman'nın tanığı ve ölçücüsüdür. bilinç denen nane zaman kavramını oluşturmaz zaman kavramının farkındalığını oluşturur. ve bunun üzerinden insan kendi öznel zaman tanımlamasını yapar. aslında zaman, maddenin üzerinde durduğu esnek bir kumaştır diyebiliriz.
baslangici bigbang ile olusmus ve gun gectikce de esneyerek devam etmekte olan dördüncü boyut. stephan hawking'in hesaplamalarina göre armut seklindedir. peki evren esnemeyi birakip, tekrar geri cekilmeye baslayinca ne olacak? Bu da benim teorim, zaman hizla geriye dogru gidecek ve basladigi yere gelip, tekrar ve yeni bir zaman olusturacak.
13 şehit haberini sürmanşette oldukça cılız bir şekilde, nerdeyse yok ve önemsiz sayacak bir şekilde veren gazete. hadi milli bayramları ve 10 kasım'daki zoraki kutlama mesajlarınızı anlıyoruz da, bu da neyin nesi ?
bu kadar mı insanlıktan çıktınız be öküzler ? taraf'ı da, birgün'ü de geçtiniz.
kafamı karıştıran gazete. dün pazar ekini aldım elime, ekrem dumanlı ile turhan bozkurt'un akfen holding yönetim kurulu başkanı hamdi akın ile yaptıkları röportajı gördüm. ilk başta dikkatimi çekmedi pek, daha sonra tekrar elime aldım gazeteyi, okumaya başladım. hamdi akın'ın aziz yıldırım'a yaptığı çağrıyı görünce şaşırdım. şöyle diyordu hamdi akın "başbakan bile üç dönem görev yapıyor, tepedeyken bırakmak en iyisi"
bu röportaj şayet sabah 7 gibi başlayan operasyondan sonra yapılmadıysa, ve 8 gibi bana ulaşmadıysa bence çok ciddi bir mesele var burada.
ölümün hemen orada karşında oturduğunu ya da ilerde pek sevgili eşin olacak insanın az önce mağaza vitrini önünde durduğunu.
dakikaları har vurup harman savurmanın düşüncesizliğiyle, düşünmek geleceği. sanki şu anı yaşasak gelecek kendini rafa kaldıracakmış gibi.
sonsuza kadar sürecekmiş gibi bu bayrak yarışını devam ettirmek,
az önceki senin şimdiki sana bayrağı tutuşturmasını izlemek.. aslında hepimiz tanrı tarafından yaratılmış kum saatinin içinde hapsolmış, düşmek için sırasını bekleyen, zavallı birer kum tanecikleriyiz!
ve ne kadar acı ki hepimiz sıramız geldikçe aşağıya düşeceğiz.
bir cafenin alt katı, kocaman bir masaya oturmuş onca kişi. bir adam ilk kez dahil olmuş topluluğa. o gün atılan tohumlar, dün bir düğünle son buluyor. masada sandalye sahiplerinden biri şimdi çocuk sahibi, biri trabzon sınırlarına taşınıp toplulukla ilişiğini kesmiş, bir diğeri geçen onca zamana öfke ve şaşkınlıkla bakıyor.
en büyük düşman zaman. acıların ilacıymış, hadi lan ordan!
