''bazı şeylerin zaman içinde peşpeşe gerçekleşiyor olması mutlaka aralarında nedensellik ilişkisi bulunduğunu göstermez.'' david hume sözü bu olayı işaret ediyor sanırım.
korelasyon, eş zamanlılık ve doğru orantılılık ölçüsüdür. nedensellikle karıştırmamak gerekir. zayıf bilimsel tahminler, politik arka planı olan manipülatif tıbbi çıkarımlar korelasyonun nedensellik gibi gösterilmesi şeklinde vuku bulabilir.
örneğin;
"düzenli olarak elini yıkamayan bireylerin %76'sında saç biti tespit edildi."
bu önerme bir korelasyon örneğidir. lakin biz bugün biliyoruz ki el yıkamak ile saç bitinin bir alakası yoktur. genelde elini yıkamayan pasaklı insanlar, aynı şekilde duş almayı da ihmal ettikleri için saçları bitlenir.
el yıkamamak ≠ saç bitinin sebebi.
lakin bazen korelasyonlar gerçekten de bizi nedenselliğe götürebilir. zaten nedensellik, korelasyonun olduğu yerde aranan bir şeydir.
örneğin;
"19. yüzyılın sonunda yapılan tıbbi gözlemler, akciğer kanserine yakalanan her 10 kişiden 9'unun sigara tükettiğini ifade etmiştir."
= korelasyon.
"20. yüzyılın ortalarına doğru yapılan detaylı tıbbi araştırmalar sonucu, sigara dumanının akciğer hücrelerinde birikerek kansere neden olduğunu kanıtlamıştır."
Değişkenler arasındaki ilişkinin yönünü ve derecesini uygun istatistiki yöntem kullanarak belirleme.
Lisansüstü çalışmalarda zincirleme şekilde hap gibi yutturulan bilimsel yöntemlerin çoğu yanlış olmakla birlikte; öğrencisine istatistiki analiz ve yorumlamayı öğretmeden kendi şirketine para kazandıran veya kasıtlı yanlış yöntem öneren öğretim görevlileri olduğu sürece korelasyon saptamalarının doğru ve geçerli olduğu iddia edilemez. Hangi istatistiki yöntemin kullanılacağı bir başka deyişle hangi veri analizi metodunun seçileceği ; veri türü, veri sayısı, örneklem boyutu, veri dağılımı, parametrik özellik… ile belirlenir. Kafaya göre ben yaptım, oldu dercesine; o yapmış ben de öyle yaptım, hoca bu yöntemi dedi ben de ne dediyse onu yaptım cahilliğimizden sıyrılmanın zamanı gelmedi mi?
Dikkat edilesi ek: korelasyonu bulmak; genelleme yapmak, nedensellik ileri sürmek, öncelik-sonralık bildirmek, yordamak, varsayımda bulunmak, öneri/ eleştiri sunmak, değişken faktörleri ve hata payını gözardı etmek değildir.
