Eksiton, bir malzemenin içinde elektron ile elektronun geride bıraktığı boşluğun kısa süreliğine birbirine bağlıymış gibi davranmasıdır. Bu fikir özellikle yarı iletkenler ve yalıtkanlar söz konusu olduğunda önem kazanır. Bir malzemeye ışık ya da yeterli miktarda enerji geldiğinde, içerideki elektronlardan biri bulunduğu enerji seviyesinden daha yüksek bir seviyeye çıkabilir. Elektron yerinden ayrıldığında arkasında pozitif yüklüymüş gibi davranan bir boşluk bırakır. Bu boşluğa deşik denir.
Normalde elektron negatif yüklüdür, deşik ise pozitif yüklü gibi davrandığı için aralarında bir çekim oluşur. Bu çekim sonucunda elektron ve deşik tamamen bağımsız hareket etmek yerine bir süre birlikte davranan bir çift haline gelir. işte bu elektron deşik çiftine eksiton adı verilir. Eksitonu tek başına klasik anlamda yeni bir parçacık gibi düşünmek yerine, malzemenin içinde ortaya çıkan özel bir bağlı enerji durumu olarak görmek daha doğru olur.
Eksitonların ömrü genellikle çok kısadır, fakat bu kısa süre bile malzemenin ışıkla nasıl etkileştiğini anlamak için çok önemlidir. Çünkü bir malzemeye gelen ışığın elektriğe dönüşmesi, elektriğin tekrar ışık olarak yayılması ya da enerjinin malzeme içinde taşınması gibi olaylarda eksitonlar önemli rol oynar. Bu yüzden güneş pilleri, LED teknolojileri, organik yarı iletkenler, ince film malzemeler ve yeni nesil ekran araştırmalarında eksiton kavramı sıkça karşımıza çıkar. Kısacası eksiton, ışık ile madde arasındaki ilişkinin en küçük ve en ilginç ara duraklarından biridir.
