evet bizi ülke olarak büyük bir ekonomik çıkmaza doğru götüren para birimi. O kadar okudum ama ülkemizde reel olarak neden arttığını izah edecek bir açıklama bulamadım. Oturdum ben de kendi meşrebimce yazdım:
Önce ABD sonra ülkemizi ele alacağım:
1- ABD:
Siyasal olarak makas değiştirdiler. Yıllardır altın karşılıksız bastıkları dolarları dünyaya pompalayarak dünyanın gayri milli safi hasılasını yükselttiler. Bunu temelde Çin sağladı tabii ki. Yıllardır dünya refahını gerçekte tek arttıran ülke Çin. Bizler o üretilen katma değeri her yerde made in china etiketli ürünleri ucuza alarak tükettik. Peki neler oluyor da düzeni değiştirmeye çalışıyor abd?
Çok basit dünyada istihtam yaratacak büyük şirketleri ucuz iş gücü sebebiyle gelişmekte olan ülkelere ve Çin'e yatırım yapmıştı daha büyük karlılık için. Ve çok zengin oldular, hem de inanılmaz. Çoğu devletin bütçesini aştılar( apple'ı düşünün.) Ama amerikan halkı bu refahdan pay alamadı aksine azalan istihdam nedeniyle sıkıntılar yaşadı. Trump işte bu olaya neşter vuruyor. bırakın dünyayı ülkemize dönün, kendi vatandaşınıza iş aş verin diyor. Ve faizleri yükselterek burada da bakın yüksek paralar kazanabilirsiniz diyor. Ve dolar akışı amerika'ya doğru dönüyor, dünya değer kazanıyor diğer para birimlerine karşı...
2- Türkiye:
Aslında temelde inşaat etkilerini anlatacaktım ama önce garnitürleri sunayım:
Uzun yıllar sonra kendi coğrafyasında kendi politikasını uygulamaya koydu TC. Bu kimin hoşuna gitmedi? Tabiki işid'i kurup terörizm ile dünyayı terbiye etmeye kalkan abd'yi ve Ortadoğu'da söz sahibi olmaya çalışan AB'yi. PKK, Fetö akabinde şimdi oynanan dolarla köşeye sıkıştırma hamlesi. Hatırlayın Rusya Ukranya'ya girdiğinde de petrol hamlesi oynadı ABD. Ana geliri petrol olan Rusya'nın belini kırmak için petrol aşırı değer kaybettirildi ve ekonomik sarsıntı geçirdi Rusya.
Peki Erdoğan'ın hiç mi şucu yok. 14 yıldır ülkeyi yöneten ve iyi kötü ülke refahını arttırabilmiş olan erdoğan hükümetleri şimdi neden bu kadar zorda? Cevap basit. Erdoğan hiç bir zaman gerçek anlamda uzun vadeli planlama yapmadı. Meyvesini yiyemeyeceği ağacı dikmedi. (Yani açılışını yapamayacağı yatırımlardan uzak durdu, temelini atmadı) Geneli orta vadeli planlamalar. Bakın yol ve köprü havalanı önemli. Bunlar ihtiyaç ama senin ülken sanayi ülkesi değilse bunlar lüks oluyor. Beton yatırımları, parasal geri dönüşü olmayan ve sadece inşaat aşamadında istihtam yaratan ve konfor artıran projeler. yani bu servetlerin toprağa gömülmesi demek bir yerde.
bizim aç gözlü müteahhitlerimiz de kolay kazanılan parayla dünyalar inşa ettiler. Neden inşaat ile uğraşanlar fabrikatörleri(ki ihracat sektörünü oluşturuyorlar, ülkeye dolar girişi sağlarlar) solladı? Sonunda ispanya gibi inşaat üzerine kurulu ekonomimiz tıkandı.
Erdoğan hükümetlerinin devlet olarak fabrika yatırımı yapmadıkları için baraj dışında yaptıklarının uzun vadede dönüşü yok. (Barajlar en azından bir üretim aracı.)
Ve siyasal nedenlerle ülkeyi riskli bulup terkeden yabancı yatırımcılar da bu işin tuzu biberi oldu. Şu an milletimiz psikolojik eşiği geçip tl satıp dolar alarak yastık altına çekerse daha bir girdaba yakalanacağız. Az olan piyasadaki dolar daha da azalacak fiyatı daha da artacak. Dolar temelli fiyatlandırlmayan bir ürün de olmadığı için kriz gerçekleşecek, çarklar duracak.
Neler yapılabilir? Açıkcası bunu söyleyen de yok bir kaç ses dışında. Ben kendi açımdan zarar edeceğimi bile bile yapıyorum. TL mevduatımı dolara çevirmedim hala. Darbe sonrası tl'de kalmanın akıllıca olmadığını herkez biliyor, ekşiciler burada kendini alim sanmasın. Ama milletimiz dolara yönelerek yangını daha da büyümesini engellemeye çalıştı elinden geldiğince. Aptal ekşiciler dalga geçe dursun. Gemideki deliği bir şekilde kendi imkanlarıyla tıkamaya çalıştı rantçı beyaz türkler güvertede göbeğini kaşırken. Peki bu ne kadar böyle gider? Bilmek mümkün değil. varlıklarımız oldukları yerde eriyor gidiyor göz göre göre..
dış mihraklar tarafından oynanan şey.
tüm akpli kardeşlerimi ellerindeki dolarları yakmaya davet ediyorum. türkiye yalnız bir ülke, erdoğan yalnız bi lider ona biz sahip çıkmazsak başka kimse sahip çıkamaz.
hadi akp'li kardeşlerim şimdi alabildiğimiz kadar dolar alalım ve onları hemen yakalım!
Merkez bankası dün piyasaya müdahalede bulundu ve gerekli gördüğü hallerde sert müdahalelerde bulunmaktan çekinmeyeceğini deklare etti. O yüzden elinizdeki dolaresi-tabi varsa- yavaşça yere bırakın.
açtım bi borsa sitesi... son bir saattir mütemadiyen "yenile" diyerek artışını azalışını takip ediyorum. en kral, 32 oscarlı 57 altın palmiyeli bilemem kaç portakallı filme değişmem bunu şu anda...
aksiyon var, gerilim var, korku var, komedi var e dolaylı yoldan seks var (dönüp dolaşıp bize girecek ya...)!
olm çok heycanlı lan...
o değilde sabah 100.000 dolar alıp akşam satan 13-14 bin lira para kazandı lan... iki günde böyle al sat yapsa... iyi... ayda 20 gün piyasa açık... 20 çarpı 13... iyi... iyi para... sigortası da olsa...
Halk arasında dolarla ilgili çok yanlış ve aşırı cahilce bir fikir hakim.
Bunlardan kısaca bahsedeyim.
1- dolar artarsa artsın, vatandaşın dolar borcu yok ki vatandaşı etkilemez.
Yanlış! Vatandaşı öyle bir etkiler ki şok olursun. Senin dolar borcun yok ama bankaların ve şirketlerin dolar borcu var. Markette satın aldığın şeylerin yarısından fazlası ya yurt dışından geliyor ya da yurt dışından gelen bir hammadde ile üretiliyor. Buğdayı bile dışarıdan alıyoruz, dolayısıyla mahalledeki fırından aldığın ekmek bile aşırı zamlanır. Hele petrolü dolarla aldığını düşünürsen...
2- merkez bankasının faiz artırması enflasyona neden olur.
Yanlış! Faiz artırması enflasyona neden olur da faiz artırmayıp doların fırlaması enflasyona neden olmaz mı? Bir kere iktisat alanında bunların tartışmasını kimse yapmıyor. Burada en önemli mesele bu konuların hiç ağza alınmaması, hele hele siyasetçiler 'merkez bankası'nı ve 'faiz'i asla cümle içinde bile kullanmamalı. Çünkü bunu her yaptıklarında yabancı yatırımcı size 30 yaşına gelmiş ama okuma yazma öğrenememiş adam gözüyle bakıyor ve haliyle' oğlum bunlar zır cahil, yürü yürü gidelim buradan' deyip kaçıyor.
3- doların artması ihracatı artırır aslında iyi olur.
Yanlış! Hem de nasıl yanlış, öyle böyle değil. Dolar artınca senin ürünlerin yabancılar için daha ucuz oluyor ama sen o ürünü dışarıdan dolarla aldığın komponentlerle üretiyorsun. Mesela bir otomobil düşün, motor dışarıdan, elektronik devreler, çipler, bujiler, lastikler, koltuğun kumaşı bile dolarla geliyor. Çok satsan da kar edemiyorsun.
4- dolar tüm dünyada artıyor sadece bizde değil.
Yanlış! Dolar dünyada düşerken de Türkiye'de artıyor. Dünya'da binde 5 artsa bizde yüzde 2 artıyor, yani dört kat fazla. Bu da ekonominin iyi yönetilmemesinden kaynaklanıyor. Rejim tartışmaları, merkez bankası hakkında olur olmaz yorumlar, faiz düşsün gibi intihar sözcükleri doları ateşliyor.
Neyse. Sonuçta tüm bunlardan vatandaşın yüzde doksanının haberi yok. Onlar 'dış güçler' deyip büyük resmi görüyor. işin asıl üzücü kısmı da burası.
tarihlere göre kurları şöyledir:
*16 nisan 1996 0.073218 tl
*2 ocak 1997 0.107700 tl
*2 ocak 1998 0.206120 tl
*4 ocak 1999 0.314064 tl
*3 ocak 2000 0.540793 tl
*2 ocak 2001 0.666774 tl
*2 ocak 2002 1.440765 tl
*2 ocak 2003 1.648438 tl
*2 ocak 2004 1.389282 tl
*3 ocak 2005 1.3383 tl
*2 ocak 2006 1.3441 tl
*4 ocak 2007 1.4086 tl
*2 ocak 2008 1.1626 tl
*2 ocak 2009 1.5293 tl
*4 ocak 2010 1.4810 tl
*3 ocak 2011 1.5476 tl
*2 ocak 2012 1.8768 tl
*2 ocak 2013 1.7708 tl
*2 ocak 2014 2.1718 tl
*2 ocak 2015 2.3449 tl
*4 ocak 2016 2.9422 tl
*2 ocak 2017 3.5338 tl.
Dolar talebini belirleyen unsurların başında zamanı gelen dolar cinsinden ödemeler için piyasadan satın alınan miktarın yüksek olması geliyor.
Vatandaşın yükselen dolar karşısında dolar almaya yönelmesi de bir etken.
Doların talebi ile Türk lirasının değeri yakın ama farklı konular.
Fed para arzını daraltacak. Yüksek FAiZ Oranları olursa dolar anavatanı amerikaya dönecek. Dolar cinsinden borçlanma yapanlar bu faizden daha yüksek getiri sunmak zorunda ya da borçların vadesini uzatmak için konsilidasyona gidecekler. Bu durumda vadesi gelen borcu yüksek kurdan ödemek istemeyen özel kesim eğer doların fiyatının düşeceğini öngörüyorsa ek faize katlanır.
