Lidyalılar, Batı Anadolu'da, özellikle bugünkü Manisa çevresinde yaşamış bir halktı. Başkentleri Sardes (Sardis) şehriydi. Krallıkları özellikle MÖ 7. ve 6. yüzyıllarda güç kazandı.
En ünlü kralları: Kroisos (Karun).
Konuşulan dil: Lidce.
Dil ailesi: Hint-Avrupa; Anadolu dilleri kolu.
Ekonomileri: Ticaret, tarım, zanaat ve madencilik.
Ünlü oldukları konu: Erken madeni para basımı.
Lidyalılar, tarihteki ilk madeni para basımının en güçlü adaylarından biri kabul edilir. MÖ 7. yüzyılda elektrum adı verilen altın-gümüş karışımından damgalı sikkeler bastılar. Bu, ticarette metalin her seferinde tartılması yerine belirli ağırlık ve damgaya güvenilmesini kolaylaştırdı.
Lidya'nın yükselişini anlamak için üç avantaj önemlidir: Verimli tarım alanları, Ege kıyılarıyla iç bölgeleri bağlayan ticaret yolları, Altın ve gümüş gibi değerli maden kaynakları.
Erken dönem — MÖ 1. binyılın başları= Lidya kimliğinin ve Sardes'in geliştiği dönemdir. Bölgedeki yerleşimlerin tarihi daha eskilere, Tunç Çağı'na kadar uzanır; fakat erken dönemlerin siyasi yapısı hakkında bilgilerimiz sınırlıdır.
Mermnad Hanedanı — yaklaşık MÖ 680–546 = Lidya'nın büyük bir krallığa dönüşmesinde belirleyici oldu. Gyges, Alyattes ve Kroisos bu hanedanın önde gelen hükümdarlarıydı. Krallık, özellikle MÖ 7. ve 6. yüzyıllarda Batı Anadolu'nun önemli siyasi güçlerinden biri hâline geldi.
Kroisos dönemi — MÖ 561/560–546= Lidya'nın en tanınmış hükümdarı Kroisos, krallığın zenginliğini ve siyasi gücünü temsil eder. Bu dönemde altın ve gümüş sikkelerle bağlantılı para sistemi önemli ölçüde gelişti.
Pers egemenliği — MÖ 546'dan sonra= Büyük Kiros'un seferi sonucunda Sardes ele geçirildi ve Lidya Krallığı bağımsızlığını kaybetti. Ancak Sardes önemini korudu ve Pers imparatorluğu'nun batıdaki önemli merkezlerinden biri oldu.
-En önemli Lidya kralları-
Gyges — MÖ 7. yüzyıl= Mermnad Hanedanı'nın kurucusu olarak kabul edilir. Lidya'nın siyasi gücünü artırdı. Döneminde Kimmerler gibi Anadolu'ya saldıran topluluklarla mücadele edildi.
Alyattes — yaklaşık MÖ 610–560= Krallığın sınırlarını genişletti ve Lidya'yı bölgesel bir güce dönüştürdü. Medlerle yapılan savaşın ardından Kızılırmak civarındaki sınırın belirlenmesinde etkili olan barış düzenlemesiyle tanınır.
Kroisos (Karun) — yaklaşık MÖ 560–546= Lidya'nın en ünlü kralıdır. Zenginliği antik dünyada ün kazandı. Batı Anadolu'daki Yunan şehirleri üzerinde hâkimiyet kurmaya çalıştı; sonunda Pers Kralı Büyük Kiros'a yenildi.
Lidyalıların dili ve kökeni= Bu dil, Hint-Avrupa dil ailesinin Anadolu koluna aittir; Hititçe ve Likçe gibi eski Anadolu dilleriyle akrabadır. Yunanca alfabeden türetilmiş bir yazı sistemi kullanıyorlardı. Günümüze yüzü aşkın Lidce yazıt ulaştı; bunların çoğu mezar yazıtlarıdır. Yazıtların büyük bölümü Sardes ve çevresinde bulundu.Dilin söz varlığını ve dil bilgisi yapısını bütünüyle çözmek hâlâ zordur.
-Lidyalıların dini ve kültürü-
Lidyalılar çok tanrılı bir inanca sahipti. Batı Anadolu'nun yerel gelenekleriyle Yunan kültürünün etkileri bir arada görülüyordu.
Ana tanrıça kültleri: Anadolu'daki ana tanrıça gelenekleri Lidya dininde önemliydi.
Artemis kültü: Sardes yakınındaki Artemis Tapınağı, bölgenin en önemli kutsal alanlarından biri oldu; tapınağın bugünkü kalıntılarının önemli bölümleri daha sonraki dönemlere aittir.
Mezarlar: Kraliyet ve seçkin ailelere ait büyük mezar tepeleri, yani tümülüsler inşa edildi.
El sanatları: Seramik, metal işçiliği, takı ve dokumacılık gelişmişti.
Yunan şehirleriyle ilişkiler: Ticaret, sanat ve diplomasi yoluyla Ege dünyasıyla yoğun kültürel alışveriş yaşandı
-Lidya ordusu ve savaşları-
Lidyalılar zenginlikleriyle tanınsa da krallıklarının gücü yalnızca altın ve gümüşe dayanmıyordu. Sardes'in savunulabilir konumu, ticaret yolları ve bölgesel ittifaklar da önemliydi. Ordularında piyadeler, süvariler ve dönemin farklı askerî birlikleri bulunuyordu.
başlıca rakipleri
Kimmerler: Anadolu'da çeşitli krallıklara saldıran göçebe savaşçı topluluklar.
Medler: Doğuda güçlenen iran kökenli krallık.
Persler: Lidya'yı fethederek bağımsız krallığa son veren büyük imparatorluk.
Yunan şehirleri: Özellikle Batı Anadolu kıyılarındaki şehirlerle siyasi ve askerî rekabet yaşanıyordu.
-Lidya neden yıkıldı-
MÖ 547 veya 546 civarında Büyük Kiros, Lidya üzerine sefer düzenledi. Kroisos, Pers ilerleyişini durdurmak için savaştı; ancak Pers kuvvetleri Sardes'i ele geçirdi ve Lidya bağımsızlığını kaybetti. Fetih tarihinin tam olarak belirlenmesinde kaynaklara bağlı bazı belirsizlikler vardır. Lidya Krallığı bağımsızlığını kaybetti. Lidya'nın ekonomik ve kültürel gelenekleri yeni yönetim altında devam etti.
Lidyalılar Pers fethinden sonra bir anda ortadan kaybolmadılar. Bölgenin halkı yaşamayı sürdürdü; değişen şey öncelikle siyasi bağımsızlıktı.
