Birçok farklı tarihi kayıtlarda adı geçen büyük mısır labirentidir.
Çeşitli radar ve kazı çalışmalarıyla bölgenin varlığı ve büyüklüğü kanıtlandı Ancak mısır eski eserler yüksek konseyi genel sekreteri olan zahi hawass denilen kişi politik gücünü kullanarak hiçbir çalışma yapılmasına izin vermedi.
Yalanlarla yazılmış tarihin değişmesini istemiyorlar kısacası. Hatta rahmetli ilber ortaylı bile kendisi ile ilgili en büyük eski eser kaçakçısı demiştir.
Labirentle ilgili olarak Heredot’un Tarih (Histories) eserinin 2. Kitap 148. Bölümünde geçen orijinal metnin Türkçe çevirisini bırakıyorum. Çeviri tarafımca yapılan amatör bir çeviri, anlam kaymaları için kusura bakmayın.
Mısırlılar ortak bir anıt bırakmaya karar verdiler ve bu kararla Moeris (Tunah) Gölünün biraz yukarısında, Timsahlar Şehri (Krokodeilopolis) denen yerin hemen karşısında bir labirent yaptırdılar.
Bunu kendim gördüm ve kelimelerin anlatabileceğinden çok daha büyük buldum. Eğer Yunanlıların yaptığı bütün surları, binaları ve büyük eserleri bir araya getirip toplasaydınız, harcanan emek ve masraf bakımından yine de bu labirentin gerisinde kalırlardı. Oysa Efes’teki ve Samos’taki tapınaklar da övgüye değer eserlerdir. Piramitler de kelimelerin anlatabileceğinden daha büyüktür ve her biri Yunanlıların birçok büyük eserine bedeldir. fakat bu labirent, piramitleri bile geride bırakır.
Üstü kapalı on iki avlusu vardır, kapıları birbirine bakar, altısı kuzeye, altısı güneye açılır ve hepsi kesintisiz tek bir dış duvarla çevrelenmiştir. içinde iki tür oda bulunur: Biri yerin altında, diğeri bunun tam üzerinde yer alır ve toplam sayıları üç bindir (her katta bin beş yüz oda).
Üst kattaki odaları bizzat gezdim, kendi gözlerimle gördüm ve anlatıyorum. Yeraltındaki odaları ise sadece dinledim çünkü oradan sorumlu Mısırlılar, bu labirenti ilk yaptıran kralların ve kutsal timsahların mezarları burada yer aldığı için bu odaları göstermeye hiçbir şekilde yanaşmadılar. Bu yüzden yeraltı odalarından kulaktan dolma bilgilere dayanarak bahsediyorum.
Fakat üstteki odaları kendi gözlerimizle gördük ve bunların insan gücünü aşan eserler olduğuna şahit olduk. Avlulardan odalara, odalardan koridorlara, koridorlardan başka salonlara ve tekrar avlulara geçen o süslü ve dolambaçlı yollar, gezene sonu gelmez bir hayranlık veriyordu.
Bütün yapının tavanı da duvarlar gibi taştan yapılmıştır ve duvarlar kabartma figürlerle doludur. Her avlunun etrafı birbirine mükemmelen oturtulmuş beyaz mermerden sütunlarla çevrilmiştir. Labirentin bittiği köşede ise üzerinde devasa figürlerin kazındığı kırk kulaçlık (yaklaşık 75 metre) bir piramit yükselir ve buraya yeraltından giden bir yol vardır.
