Konusuna hakimiyeti dışında ,misal,klasik müzik,edebiyat,resim..vs konularında da çok ince ve özel bilgiler verebilen,konuşurken ağzınızı açık bırakan müthiş tarihçi,aydın,bilim insanı.
tv programlarında ve katıldığı konferanslarda bolca izlediğim günümüz osmanlı tarihi duayyenidir faso fiso, dememi bekliyorsunuz ama dememmm. Kendisi sanki 16 ve 17. yy arasında beyoğlu civarından bir yerlerden hacı kalfa'nın dükkanına giriyorum diye yanlışlıkla o ara yolu oralara düşmüş olan doctor who'nun telefon kulubesi biçiminde olan zaman makinesine girmiş; fakat işi iş işten geçtikten sonra işlemiş bir izlenim yaratır.. sanki az önce nurbanu sultan'ın haremağasıyla sohbetten yeni çıkmıştır. başvezirle konuşması yeniçeri isyanı yüzünden yarım kalmıştştır. "herif şööyyle, herif bööyyle..." diye anlattığı anektodlar, sanki orada bizzat olayı deneyimlemiş de gelivermiş havası verir kendisine. "o öyle yapınca tabii herif de böööyle.." "tabi sultan zeki herif,e..."
herif de genelde bizim fatih sultan mehmet, sokullu paşa, padişah abdulhamit falandır.
tarih bilgisine , vakur duruşuna büyük saygı duysam da bundan bir kaç yıl önce son osmalı şehzadesi ertuğrul osmanoğlu'nun cenazesinde ettiği laflar ile gözümdeki değeri bitmiş akademisyendir .
ülkesinden çok uzakta zorluklar içinde geçen hayatını tamamlamış , ancak naaşı istanbul'a gelebilen e . osmanoğlu'nun cenazesine doğal olarak büyük bir katılım vardır , ilber ortaylı da ordadır. bir grup gazeteci de törenin bitmesine yakın camiinin çıkışında toplanmış , o sırada yanlarından geçen tarihçilere işte osmanlı hakkında , osmanoğlu ailesi hakkında , şehzadelerin sürgüne gönderilmesi hakkında sorular soruyor ,tarihçiler de anlatıyor ... uzaktan ilber ortaylı gözüküyor e adam en ünlü tarihçilerden biri tabii , gazeteciler atlıyor :
-efendim neler söyleyeceksiniz ? , çok kalabalık bir cenaze töreni ...
umursamaz bir tavırla cevaplar ortaylı:
-yaa çok kalabalıktı bee , imam da uzattıkça uzattı , güneş kafama geçti zaten ... ben gidiyorum ... kolay gelsin...
en güzel konuşmayı ortaylı'dan bekleyen gazeteciler şaşkındır , bir tanesi ordan kendini daha tutamaz :
-vay be !! demek gerçekten bilgi sahibi olmak ayrı adam olmak ayrı bir şeymiş !!!
şimdi ilber ortaylı'ının tabii ki zorla osmanlı hayranı olmasını , şehzadelere karşı sevgi duymasını bekleyemeyiz ; adamın işi bu ve araştırdığı her milletin tarihine de bağlanmak zorunda değil... ama be adam senin ekranlara çıkıp da kasıla kasıla "bak ben neler biliyorum , nasıl büyük alimim" diye anlattığın tarih az önce cenazesinden çıktığın adamın dedelerinin damga vurduğu bir tarih , müdürlüğünü yapıp para kazandığını topkapı sarayını bu ülkeye miras bırakanlar az önce hatırına iki dakika ayakta beklemeye zahmet edemediğin adamın ataları ....
türkiye'nin en büyük tarihçilerden birisidir. kendisinden tarih bilgisi almak isterim, sabahlara kadar konuşsa o ben hep dinlerim. hem de hiç sıkılmadan.
tarihin kendisini öğretmekten çok, tarihe nasıl bakılması gerektiğini öğreten adamdır. kibirlidir, huysuzdur bu doğru ama her yaprağı bilgi olan koca çınardır.
Dolmabahçe'de bir tarih sempozyumu çıkışında bir katılımcı ilber Hoca'nın arkasından "idare-i maslahatçılar inkılap yapamaz" diye söyleniyordu. ilber Hoca ise hiç oralı olmadı ve Dolmabahçe'nin kapısında kendisini bekleyen makam aracına doğru hızlı adımlarla ilerledi..
bugün anadolu üniversitesinde konferans vermiş ve konferansın sonun da kapıya yığılan öğrencilerden dolayı salondan çıkamaması üzerine gerizakalılar diye çıkışan kişi. yinede canı saolsun ne diyelim; varsın gerizekalı olalım. ayrıca sanırsam anadolu ünv. tarih bölüm başkanı sahnede ilberin elini öptü. hemencicik de bu olayı buraya belgelendiriyorum.
"kaleme aldığı bir eserde şöyle bir ifade geçiyor:
imam ikindi namazı saatinde caminin balkonuna çıkarak ikindi ezanını okudu.
bu toplumun gerçeklerini, inançlarını bilen her insan bilir ki, bir kere namazın saati olmaz, vakti olur. saat ayrı, vakit ayrı bir kavramdır. camilerde balkon yoktur, minarenin şerefesi vardır. ezanı da imam okumaz, müezzin okur, o da şerefeye çıkmaz, içeriden okur. bu örnekle de sabittir ki kişiler kendi içinden çıktıkları toplumu bilmeden bir şeyler yapmaya çalıştıklarında doğru şeyler yapmazlar, yapamazlar
insana ders anlatırken hem aptal olduğu hem de akıllı olduğu hislerini aynı anda yaşatan tarihçi.
şöyle ki; anlattığı konuyu anında anlıyorsunuz, eksiksiz. o kadar anlıyorsunuz ki ilber hoca ile o konuda aynı bilgiye hasıl olduğunuzu düşünüyorsunuz dersin sonunda keza öyle bir aktarıyor ki öğrenciye orgazm ediyor.
aptallık hususuna da şöyle açıklık getirelim, "aptala anlatır gibi" bir laf vardır. tam da bahsettiğim şeyin karşılığıdır. her şeyi bu kadar basit, yalın ve anlaşılır anlatması öğrenciye, "aptala anlatır gibi anlatıyor ki bu kadar rahat anlıyoruz" dedirtiyor.
ilim irfan yuvasıdır. Çok iyi hocalardan ders almıştır. Başta Andreas Tietze gelir. Andreas Tietze demek 10-15 ülke'nin üniversitelerinin bir araya gelerek oluşturacağı bilgi hazinesi demektir. Daha ne diyeyim hesap edin işte Hocayla öğrenci arasındaki bilgi sirkülasyonunu.
tarih anlatırken belli bir dönemin fotoğrafını çekip oradan genel tespitler yapan bilim insanıdır. asıl yapması gereken sürecin bütününü görüp tespitler yapmaktır. örneğin; istanbul'un ele geçirilmesinden sonra ermeni patrikhanesinin açılmasını ele alıp osmanlı dinsel açıdan hoşgörülü bir imparatorluktur diyebilirsiniz. ama alevi katliamları, galata ve arnavutluk katoliklerine yapılan baskılar, dürzilerin ve ezidilerin insan kategorisine bile konulmayıp şerrir cin taifesinden sayılmasını da görebilirseniz doğru tespitleri yapmış olursunuz.
tüm türk tarihini ezbere bilir. bir konuşmasında ilk ticari locayı farslılar ile türklerin horosanda kurduğunu, tarihteki ilk ticari anlaşmaların burada imzalandığından bahsetmişti. nasıl bugünkü hale geldik annaması güç.
tarihçi kitabevi'nin her cumartesi verdiği tarih sohbetlerinin bugunku konuğu idi.
sarfettiği sözlerle karanlık dünyamızda ışık tuttu.
geç kalmasına ragmen trafik ve ulaşım (meydanlarda yaratılan trafik) nedeniyle büyükşehir belediyesine geydirdi ve belediye imkansızlıkların ardına saklanmamalı işini yapmalı diyerek yapıcılıgı gösterdi.
net ve tartısmasız tavırları, gündemde gereksiz yer iştigal eden konuları bitirecek kalitedeydi.
her fırsatta dile getirdiği "Türkler tarih yapan bir millettir ama tarih yazmayı bilmez" atfen "türkler tarihidir ama tarihçi değildir" diyerek yineledi. özellikle geçmişle ilgili sorularda (ki biri her zamanki gibi chp-dersim ilişkisi ve akp hükümetinin tarih pasajlarını kullanarak gündem yaratma cabasına atfen) zaman ve şartlar üzerinden tarih yorumu yapılır diyerek son noktayı koydu. tartışmadı bile. sadece zaman ve sartları bilmeden görüp de yaşamadıgınız, bilmediginiz bir konuyu, sadece kulaktan dolma bilgilerle yargılamanın yanlıslıgının altını çizdi.
müzeleri yeterince gezmediğimizden, kültürsüzlükten bahsetti. okuma yazma alıskanlıgından ziyade kültür'ün önemini vurguladı.
kitabımı imzalatırken hafifçe eğilip artan tarih yayıncılıgı konusundaki fikirlerini sordugumda kısaca basarılı buldugunu, artışın fevkalede iyi oldugunu ancak dogru bilgiyi, yanlış bilmeye yeğleyecegini söyledi.
derin tarih dergisini sordugumda ise derin konulara girmeyelim dedi. varın ötesini siz düşünün.
