nesnelerin doğal ortamında gözlemlenmesidir. psikoloji, söz konusu yöntemi; insan ve hayvan davranışlarını kendi ortaya çıktıkları yerde ve zamanda gözlemleyip kaydetmekte kullanır.
Davranışları yapay düzenekte değil, gerçekleştiği iddia edilen tabiatında ilgisiz değişkenleri karıştırmadan yapılan gözlemdir.
Uzun süreli, güvensiz ve masraflı olabildiğinden bilim adamlarınca es geçilen yöntemdir. Bir çocuğun zekasını ram’da test etmek, öğrenim görülen/ çalışılan yerin dışında başarıyı ölçmek, vaka kaydını hastanede oluşturmak, olay yerine gitmeksizin sanığı mahkeme salonunda değerlendirmek, hasta adayını tımarhaneye kapatıp tanılamak, öğrenenin yeteneğini veya yeterliliğini sınırlı/ belirli alanda sınamak… yapılandırılmış ortamda doğruluğun varsayıldığı gözlemlerdir. Sosyal hizmet uzmanları, polisler veya kurum amirleri dahi kendilerine yetki verildiğinde bile kişilerin doğal ortamlarına genelde gitmezler. Hatta daha kısa sürede işi bitirmek, maliyeti düşürmek kurnazlıklarıyla; kaynağı belirsiz elektronik paylaşımlar, denekleri topladıkları daha yapay ortam üzerinden çalışma yaparak yapılandırılmış gözlemi daha da yapaylaştırabilirler.
Doğal gözlem; çok boyutlu ve güvenilir veriler toplayıp gerçeği ortaya koymak, vicdanı rahatlatmak (yanlış iş yapmaktan kaçınmak), kişiyi içinde bulunduğu çevre, ortam, durum ve koşullar içinde değerlendirmek, yansıtıcı ve denetleyici olmak açısından gereklidir.
Kemal Sunal’ın gülen adam filminde Bakırköy’den köye giden asistan doktorun yaptığıdır.
