rus siyaset adamı. 1902 yılında cenevre'de lenin'le karşılaştı ve onun başlıca yardımcılarından biri oldu. lenin'in nisan tezleri'ne ve 1917'de silahlı ayaklanmaya geçme kararına karşı çıktı. 1923'ten başlayarak stalin'e yaklaştı, stalin ve zinovyev ile birlikte, sola ve troçki'ye karşı çıkan troyka'yı oluşturdu. ancak 1925 sonunda iktidarın stalin'de toplanmasını eleştirdi. hemen hemen tüm görevlerinden uzaklaştırılınca troçki'ye yanaştı ve 1927'de kesin olarak yeniden sol muhalefete katıldı. 1933'te yeniden partiye alındı. 1936'da idam edildi.
