günümüzde Türkiye'nin güneybatısında, özellikle Antalya ile Muğla'nın bir bölümünü kapsayan bölgede yaşamış, kendine özgü dili, kaya mezarları, siyasi örgütlenmesi ve denizcilik kültürüyle tanınan eski bir Anadolu halkıdır. Antik Çağ'ın en dikkat çekici uygarlıklarından birini meydana getirmişlerdir.
Likyalıları özel kılan unsurlar arasında dağların yamaçlarına oydukları anıtsal mezarlar, bağımsız şehirlerden oluşan siyasi yapıları, Likçe adı verilen dilleri ve kentlerin ortak kararlar alabildiği birlik sistemleri bulunur.
Yaşadıkları bölge: Teke Yarımadası ve çevresi; kabaca bugünkü Antalya'nın batısı ile Muğla'nın güneydoğusu.
Önemli kentleri: Ksantos (Xanthos), Patara, Myra, Tlos, Pinara, Olympos, Phaselis ve Limyra.
Dilleri: Likçe başta olmak üzere farklı dönemlerde Yunanca.
Öne çıkan özellikleri: Kaya mezarları, lahitler, deniz ticareti, yerel hanedanlıklar ve Likya Birliği.
Başlıca tarihsel dönemleri: Demir Çağı'ndan Roma imparatorluğu dönemine kadar uzanan uzun bir tarih.
Likya, tek bir hükümdarın yönettiği ve bütün tarihi boyunca aynı siyasi yapıyı koruyan bir devlet değildi. Bazı dönemlerde yerel beyler ve hanedanlar etkili olurken bazı dönemlerde Pers, Helenistik krallıklar ve Roma gibi büyük güçlerin egemenliğine girdi.
Likya, Toros Dağları'nın denize yaklaştığı, derin vadilerle parçalanmış, kıyıları girintili çıkıntılı bir coğrafyada bulunuyordu. Dağlar, ovalar, limanlar ve verimli vadiler, Likyalıların ekonomik ve siyasi yaşamını şekillendirdi.
-Dağlık arazi: Kentlerin savunmasını kolaylaştırıyor, yerleşimler arasında doğal sınırlar oluşturuyordu.
-Verimli vadiler: Tarım ve hayvancılık için elverişli alanlar sağlıyordu.
-Limanlar: Akdeniz ticaretini ve deniz ulaşımını destekliyordu.
-Ormanlar: Ahşap, gemi yapımı ve diğer zanaatlar için kaynak sağlıyordu.
-Kıyı ve iç kesimler arasındaki bağlantılar: Ticaret yollarının ve kentler arası ilişkilerin gelişmesine yardımcı oluyordu.
Likya'nın en önemli merkezlerinden biri olan Ksantos, bölgenin siyasi ve kültürel tarihinde önemli bir yere sahipti. Patara ise limanı, ticari bağlantıları ve daha sonraki dönemlerdeki idari önemiyle öne çıktı.
Bugün Türkiye'de yürüyüş rotası olarak bilinen Likya Yolu da bu antik coğrafyanın kıyılarını ve eski yerleşimlerini birbirine bağlayan güzergâhlardan geçer.
Likyalıların tarihî gelişimi= Likya tarihi, Anadolu'nun Hititler döneminden Roma imparatorluğu'na kadar uzanan geniş bir zaman dilimini kapsar. Ancak Likyalıların tarihini anlamak için Lukka toplulukları ile tarihî Likya uygarlığını birbirinden ayırmak gerekir. Çünkü eski kaynaklarda geçen Lukka adı ile sonraki dönemlerdeki Likyalılar arasında bağlantı kurulsa da bu ilişkinin bütün ayrıntıları kesin değildir.
Arkaik Dönem( MÖ 8.–6. yüzyıllar) = Likya'da yerel siyasi merkezler ve hanedanlar güçlendi. Kendine özgü mezar mimarisi, yazı sistemi ve bölgesel kimlik gelişti. Perslerin Anadolu'ya yayılmasıyla Likya da Ahameniş imparatorluğu'nun nüfuz alanına girdi.
Klasik Dönem (MÖ 5.–4. yüzyıllar)=Likya, Pers yönetimi altında yerel yöneticilerin de etkili olduğu bir siyasi yapı sergiledi. Bu dönemde yazıtlar, sikkeler, anıt mezarlar ve heykel sanatında önemli gelişmeler görüldü. Yerel Anadolu gelenekleri ile Yunan sanatının etkileri bir araya geldi.
Helenistik Dönem (MÖ 334 sonrasından itibaren)= Büyük iskender'in Anadolu seferleriyle Pers egemenliği sona erdi. Ardından bölge, iskender'in halefleri ve diğer Helenistik güçler arasındaki mücadelelere sahne oldu. Zamanla Likya kentlerinin ortak siyasi örgütlenmesi olan Likya Birliği önem kazandı.
Roma Dönemi (MÖ 2. yüzyıldan MS 4. yüzyıla)= Roma ile ilişkiler sonucunda Likya'nın siyasi konumu değişti. Bölge bir süre ayrıcalıklı bir birlik olarak varlığını sürdürdü; MS 43'te imparator Claudius döneminde Roma eyalet sistemine katıldı. Kentler, limanlar, tiyatrolar ve anıtsal yapılar gelişmeye devam etti.
Geç Antik Çağ ve Bizans Dönemi ( MS 4. yüzyıl ve sonrası)= Hristiyanlığın yayılmasıyla kentlerin dini ve toplumsal yaşamı değişti. Bazı eski kentler varlığını sürdürürken bazıları zamanla küçüldü veya terk edildi. Likya'nın kültürel mirası, Bizans döneminde de yaşamaya devam etti.
-Likya Birliği: Antik dünyanın dikkat çekici siyasi sistemi= Likyalıların en dikkat çekici başarılarından biri, farklı kentlerin ortak bir siyasi çatı altında bir araya gelmesiydi. Bu örgütlenme Likya Birliği (Lykia Koinon'u) olarak bilinir. Birlik özellikle Helenistik dönemde önem kazandı ve Roma egemenliği altında da varlığını sürdürdü.
Likya Birliği nasıl çalışıyordu= Antik yazar Strabon'un aktardığı sisteme göre birlik, kentlerin büyüklüğüne ve önemine göre temsil edildiği bir meclise sahipti.Altı önemli kent üçer oyla temsil ediliyordu.Orta büyüklükteki kentler ikişer oy kullanıyordu.Daha küçük kentler birer oyla temsil ediliyordu.Temsilciler ortak konuları görüşüyor, birlik yönetimi ve çeşitli kamusal meseleler hakkında kararlar alıyordu.
Likya Birliği, antik dünyada kentlerin ortak bir mecliste temsil edilmesine dayanan dikkate değer bir federasyon örneğidir.
Bununla birlikte, Likya Birliği'ni günümüzdeki anlamıyla tam bir demokrasi veya modern parlamenter sistem olarak değerlendirmek doğru olmaz. Antik toplumlarda vatandaşlık hakları herkesi kapsamıyordu; kadınların, kölelerin ve yabancıların siyasi konumu modern eşit vatandaşlık anlayışından farklıydı.Yine de farklı kentlerin ortak karar mekanizmalarına katılması, Likyalıların siyasi tarihinde önemli bir yenilikti.
Likyalıların dili ve yazısı= Likçe, Hint-Avrupa dil ailesinin Anadolu koluna bağlı eski bir dildir. Luviceyle yakın ilişkisi bulunur. Günümüzde konuşulmamaktadır; bilgimiz esas olarak taşlara, mezarlara, anıtlara ve dikilitaşlara kazınmış yazıtlardan gelir. Alfabe, Yunan alfabesiyle ilişkili olmakla birlikte Likçeye özgü sesleri göstermek için farklı işaretler de içeriyordu. Yazıtlar mezarların üzerinde, taş levhalarda ve kamusal anıtlarda bulunur.Kişi adları, hanedanlar, adaklar, mezar sahipleri ve siyasi olaylar hakkında bilgi verir.
-Din ve mitoloji-
Leto: Likya'daki Letoon kutsal alanının merkezindeki tanrıçadır.
Artemis: Yunan dünyasında avcılık ve doğayla ilişkilendirilen tanrıçadır; Letoon'da kendisine adanmış bir tapınak bulunur.
Apollon: Kehanet, müzik ve çeşitli dini işlevlerle ilişkilendirilen tanrıdır; Letoon'daki kutsal alanın önemli figürlerindendir.
-Günlük yaşam, aile ve toplum-
Aile: Mezarların aile üyeleriyle ilişkilendirilmesi, soy ve akrabalık bağlarının önemini gösterir.
Toplumsal tabakalar: Anıtsal mezarlar ve kamusal anıtlar, toplumdaki statü farklılıklarına işaret eder.
Yönetici sınıf: Yerel hanedanlar ve seçkin aileler, özellikle erken tarihsel dönemlerde siyasi yaşamda etkiliydi.
Şehir hayatı: Tiyatrolar, agoralar, kutsal alanlar ve hamamlar, farklı dönemlerde kent yaşamının önemli parçalarıydı.
Kadınların konumu: Bazı Likya yazıtlarında kadınlara ve aile ilişkilerine dair bilgiler bulunur. Ancak bu verilerden bütün kadınların aynı haklara sahip olduğu sonucu çıkarılamaz.
