1919 iNGiLiZ ARŞiV BELGELERi: SULTAN VAHDETTiN VE DAMAT FERiD PAŞA'NIN iNGiLiZLERE MANDA ve iŞGAL TEKLiFi
"ATATÜRK iNGiLiZ VALiSi OLMAK iSTEDi" DiYE iFTiRA ATAN GÜRUH iYi OKUSUN!
" Lozan hezimettir , Lozan'da her şeyi verdik " gibi saçmalıklara inananlar şu manzarayı bir düşünüp hayal etsinler. O Milli Mücadele verilmeyip işte bu padişahınız başta kalmaya devam etseydi yaşanacak manzara bu olacaktı. Her şeyin ingilizin elinde olacak , padişahınız sadece sembolik kalacaktı. Elimizde artık ne kadar toprak kalırsa onu devlet kabul edip başında kalacaktı.
Tarih saçmalıklarla yazılmaz, tarih belgelerle yazılır.
Görselde paylaştığımız bu önemli belgeler, ingiliz Dışişleri Bakanlığı’nın (Foreign Office) gizli/resmî diplomatik yazışmalarını içeren "Documents on British Foreign Policy 1919–1939" (ingiliz Dış Politikası Belgeleri) serisinden alınmıştır.
* Belge No: 507 (No. 1633 [130732/521/44])
* Tarih: 8 Eylül 1919 (ingiltere'ye ulaşması: 18 Eylül 1919)
* Gönderen: Amiral Richard Webb (istanbul'daki ingiliz Yüksek Komiser Vekili)
* Alıcı: Lord Curzon (ingiltere Dışişleri Bakanı)
753. sayfada bulunan (Sarı ile Çizili) Metinlerin Türkçe Çevirisi
Görsel 1 (Belge No. 507 Başlangıcı):
"Sadrazamın [Damat Ferid Paşa], ateşkesin belirsiz süresinin Türk Hükümeti için yarattığı çok büyük zorluklardan tekrar şikâyet ettiğini ve bu süreci kısaltmanın mümkün göründüğü tek yolun iNGiLTERE iLE GiZLi BiR ANLAŞMAYA VARMAK OLDUĞUNU söylediğini Lord hazretlerine bildirmekten onur duyarım. Böyle bir fikrin kesinlikle söz konusu olamayacağını derhal yanıtladım; Müttefiklerimizle birlikte hareket etmek dışında hiçbir adımı asla hayal bile edemeyeceğimizi ve Majestelerinin Hükümeti'nin Türk Hükümeti ile herhangi bir görüşmeye girdiğini öğrenseler Müttefiklerin ne diyeceğini belirttim."
Görsel 2 (Dipnot 3 - SULTAN ve SADRAZAMIN 30 MART 1919 TARiHLi iNGiLiZLERE TEKLiFi):
"Basılmamıştır. Bu raporda Amiral Calthorpe'un 30 Mart 1919'da Sadrazam ile yaptığı bir görüşme bildirilmektedir. Bu görüşme sırasında Sadrazam, 'TÜRKiYE'NiN iNGiLTERE'YE, AMA SADECE iNGiLTERE'YE TESLiM OLDUĞUNU ' doğrulamış ve Amiral Calthorpe'a, Dışişleri Bakanlığı'na iletilmek üzere, 'Sultan ve kendisi tarafından hazırlanan Türkçe taslağın acele yapılmış bir Fransızca çevirisini' iletmiştir. Bu belge şu şekildedir:"
(Dipnotun devamındaki Fransızca taslağın sarı ile çizili kısımları):
"Tüm bu ülkelerde para basma hakkı Sultana ait olacaktır; Cuma namazı hutbesi Halife adına okunacak ve Osmanlı bayrağı her yerde dalgalanacaktır."
"ingiltere, ister doğrudan Sultanın egemenliğine tabi il ve eyaletlerde, ister özerklikten yararlanan yerlerde olsun, Türkiye'nin dışarıya karşı bağımsızlığını sağlamak ve iç huzuru temin etmek amacıyla gerekli göreceği noktalarda 15 YIL SÜREYLE Avrupa ve Asya'da iŞGALDE bulunacaktır."
"Ermenistan, ingiltere'nin ARZUSUNA UYGUN OLARAK ve diğer Devletlerle varılacak mutabakata göre BAĞIMSIZ VE ÖZERK BiR CUMHURiYET olarak kurulacaktır."
Görsel 3 (Fransızca Taslağın Devamı):
"ihtiyaç duyulan Osmanlı Bakanlıklarında SULTANIN iNGiLiZ MÜSTEŞARLARI bulunacaktır."
"Ayrıca her vilayete, 15 YIL BOYUNCA VALiNiN DANIŞMANI GÖREViNi DE YÜRÜTECEK BiR iNGiLiZ BAŞKONSOLOSU atanacaktır."
"Belediye, il genel meclisi ve Parlamento seçimleri iNGiLiZ KONSOLOSLARININ DENETiMiNDE yapılacaktır."
"ingiltere, gerek BAŞKENTTE gerekse ViLAYETLERDE MALiYEYi DENETLEME HAKKINA sahip olacaktır."
"Anayasa, Doğu halklarının siyasi yetenek ve kapasitesine uygun olarak sadeleştirilecektir..."
BELGELERiN TARiHSEL ÖNEMi
Belgeler, Sadrazam Damat Ferid Paşa ve Sultan Vahdettin'in Osmanlı imparatorluğu'nu çöküşten kurtarmak veya tahtı koruyabilmek amacıyla tam anlamıyla bir ingiliz Himayesi (Mandası) arayışında olduğunu göstermektedir. 30 Mart 1919 tarihli teklifte iç güvenlik, ordu, maliye, seçimler ve valilerin denetimi dahi 15 yıllığına ingilizlere teslim edilmektedir.
ingiliz diplomatlar (Amiral Webb ve Amiral Calthorpe), Osmanlı hükümetinin bu "tek taraflı teslim olma" ve "gizli anlaşma yapma" taleplerini geri çevirmiştir. Bunun temel sebebi ingiltere'nin merhameti değil; I. Dünya Savaşı sonrasında Fransa ve italya gibi Müttefikleriyle olan diplomatik dengeleri gözetmesi ve barış şartlarını tek başına değil, Paris Barış Konferansı ortak kararlarıyla (Sevr'e giden süreç) dikte etmek istemesidir.
KAYNAK
ingiliz Dışişleri Bakanlığı’nın (Foreign Office)
Documents on British Foreign Policy 1919–1939
ingiliz Dış Politikası Belgeleri
