atatürk temmuz 1919'da mazhar müfit bey'e " defterinizi çıkarınız " dedikten sonra savaşın ardından neler yapacağını yazdırırken, aslında tüm süreçleri henüz var olmamışken zihninde tek tek var etmiş, yaşamış, neticelendirmiş ve sonraki aşamalara geçmiştir. geriye sadece süreçlerin işçiliği kalmıştır, onları da halletmitşir.
savaş sırasında kültür toplantıları, eğitim toplantıları yapmasının nedeni de bunlardır. çoğunu geçmişte zaten zihninde başlatmış, geliştirmiş, tamamlamış geriye işçiliği yani dudaklardan dökülüp karşı taraflara aktarılması kalmıştır.
