don: kökeni latinceye dayanan "dominus" kelimesinin kısaltması olan, bizdeki bey lafına benzer bir saygınlık belirten unvan kelimesi. özellikle italya Sicilya kökenli olanların fazlaca kullandığı bu unvan genel olarak italya'da eski dönemlerde oldukça yaygın bir kullanım alanı içeriyordu. tabiki bu durumun bizdeki "don" tabir edilen iç çamaşırı ile alakası yoktur. don italya'da artık pek kullanılmasa da hala saygı gören bir unvan ve sıfat olan bir kelimedir. evet..
italyancada "Don", çeşitli kullanımları ve çağrışımları olan bir onur unvanıdır:
Temel anlam
Bir ismin önüne eklenen saygı ifadesi olan unvan: Don Carlo, Don Giuseppe. Saygıyı, geleneksel statüyü veya aristokrat kökeni gösterir.
Ortak bağlamlar
Din adamları: Güney italya ve ispanya etkisindeki bölgelerde Roma Katolik rahipleri için kullanılır (örneğin, Don Giovanni = Peder Giovanni). Günlük hitapta ingilizcedeki "Peder" kelimesine eşdeğerdir.
Soyluluk/centilmenlik: Tarihsel olarak soylular ve toprak sahipleri için kullanılmıştır; eski edebiyatta ve bazı lehçe kullanımlarında aristokratik rütbeyi belirtir.
Mafya/organize suç: Popüler kültürde "Don" kelimesi suç örgütü liderini belirtmek için kullanılır (Don Corleone). Bu, sosyolinguistik bir uzantıdır, orijinal bir anlam değildir.
Resmi/geleneksel hitap: Bazı bölgelerde veya topluluklarda (özellikle kırsal kesimlerde, Güney italya'da, Sicilya'da), yaşlılara veya önemli yerel erkeklere saygı göstergesi olarak hâlâ Don diye hitap edilir.
Etimoloji
Latince dominus ("efendi, usta") kelimesinden türemiştir. ispanyolca don ve ingilizce "dominion" türevleriyle aynı kökene sahiptir.
Kullanım notları
Her zaman soyadı değil, adı ile birlikte kullanılır (geleneksel kullanımda Don Corleone değil, Don Vito).
Büyük harf kullanımı: Unvan olarak kullanıldığında "Don" (Don Carlo); çeviride veya tartışmada genel olarak kullanıldığında ise küçük harf kullanılır.
Üslup: Saygı, geleneksel otorite veya bağlama bağlı olarak suçlu liderliği ifade eder; bağlama göre yorumlayın.
Örnekler
Don Pietro (bir bölge rahibi)
Don Alfonso (yaşlı ve saygın bir toprak sahibi)
Don Salvatore (kurgusal bir karakter, bir Mafya patronu)
----
Don (Latince Dominus'tan), on üçüncü yüzyılın ortalarından itibaren Milano ve Napoli soylularının, prenslerin, düklerin, baldaken markizlerinin, Sardinya soylularının, din adamlarının ve din görevlilerinin adlarının başına ön ek olarak kullanılan yaygın bir terimdir. Don, Dante Alighieri zamanında hala kullanılan ancak günümüzde korunmayan, Latince "dominus" kelimesinden türeyen ve "efendi, usta" anlamına gelen "donno" kelimesinin kısaltmasıdır. Aslında "don" bir unvan değil, bir hitap şeklidir. Marche (Acqualagna), Puglia (Corigliano d'Otranto) ve Calabria'da (Simeri Crichi) bazı yer adlarında genişletilmiş "donno" biçimi korunmuştur. Don terimi, her zaman olmasa da ingilizcede "Sir" olarak uyarlanabilir.
