senaryosunu yılmaz güney'in cezaevinde yazdığı, zeki ökten'in yönettiği, aytaç arman ve güngör bayrak'ın başrolleri paylaştığı film. 1979'da çekilen, 1980'de gösterime giren filmin konusu kabaca şöyledir:
ismail, düzenli bir işi olmayan, günübirlik işlerle geçimini sağlamaya çalışan yoksul bir adamdır. yaşadığı geçim sıkıntısı yüzünden ne evinde huzur bulabilmektedir, ne de evin dışında rahat olabilmektedir. karısı naciye'nin ise gözü yükseklerdedir. yaşanan geçim sıkıntısı, zamanla naciye'yi farklı arayışlara itecek, karı ile kocanın arasını açacaktır. farkında olmasalar da artık geri dönüşü olmayan bir yola girmişlerdir.
* senarist yılmaz güney, film çekildiği sırada yargıç sefa mutlu'nun öldürülmesi olayından aldığı 19 yıllık hapis cezasını çektiği için arkadaşı ve güney film çalışanı, şair mustafa nihat behramoğlu, çanakkale'ye gidip senaryo çalışmaları için materyal toplamıştır.
* filmde başrol için ilk olarak yılmaz güney'in senaryosunu yazdığı bir diğer film olan sürü'nün başrolü tarık akan düşünülmüştü. ancak, tarık akan'ın film çekimlerine az bir zaman kala askere alınması üzerine başrol, yılmaz güney'in 1970 yapımı baba filminde birlikte rol aldığı aytaç arman'a verildi.
* 1980 yılında yapılması planlanan antalya altın portakal film festivali, 12 eylül darbesi nedeniyle yapılamadı. darbeden 31 yıl sonra, eylül 2011'de '80 yılı altın portakal ödülleri sahiplerine verildi. en iyi yardımcı kadın oyuncu ödülüne naciye'nin annesi karakterini canlandıran fehamet atila layık görüldü. düşman, fehamet atila'nın yaşamı boyunca oynadığı tek filmdir.
