Tarihte gerçekten üzüldüğüm insanlar ve olaylar olmuştur. Malcolm X ölümüne en çok üzüldüğüm insanlardan biridir. Dünya çapında bilinirliğe sahip olma, iyi ve güzel şeyler başarma ihtimaline sahipti. Yolunu kestiler. Öldürülmeseydi kendisi bir çok insanın ismini duyduğunda saygıyla anacağı bir insan olacaktı. Irkçılığa karşı duruşu ve herkeste bulunmayan özel şeylere sahip oluşu takdirimi kazanmıştır.
Malcolm X 20. yüzyılın en iyi ve en çok liderlik vasfına sahip insanıdır. Hitabet yeteneği olan zeki bir adamdı. Kitlelere coşku verebilen, doğruyu ve gerçeği anlatmaya çalışmış, hayatını insan haklarını savunmaya adamış bir insandı. Değerleri vardı.
Bir röportajda, Malcolm X'in döneminde yaşamış bir adam:
"Hitap ettiği insanların düşüncelerini ve enerjilerini alıp bizlere geri vermesi ve bizi hayatımızda hissettiğimizden daha güçlü, daha kuvvetli hissettirmesiydi. Kötü durumumuzu, ikinci sınıf vatandaş olarak davranılmamızı ortadan kaldırıp bizi dünyanın zirvesinde gibi hissettiriyordu. Sinirinden yakıp yıkmak isteyen insanları, yapıcı olmak isteyen insanlara çevirebiliyordu."
"Asla kimseden sert bir şekilde nefret etmedim" diyerek insancıl oluşunu belli etmiştir.
Şu sözüyle birlik olmanın önemini anlatmıştır:
"Eğer size bir tokat atsam hissetmezsiniz bile çünkü parmaklarım ayrılmış durumda. Fakat size haddinizi bildirmek için yapmam gereken tek şey parmaklarımı bir araya getirmek."
Şu sözüyle de korkusuzluğunu:
"Endişelenmiyorum. 20 yıl önce öldüğüne inanan bir adamım ve ölü bir adam gibi yaşıyorum. Hiçbir şeyden ve hiçkimseden korkmuyorum."
Ölümünden sonra bir kadın ağlayarak şunları söylüyor:
"Bizim için çok değerliydi. Böyle bir insanı kaybettiğim için çok üzgünüm. Annemi kaybetsem bu kadar ağlayacağımı sanmıyorum."
+ Malcolm sizin için ne ifade ediyordu?
"Malcolm X bizim için bir kurtuluştu ve umarım hepimiz onun yürüdüğü yolda yürürüz."
Önce Elijah Muhammed ile birlikteydi ama hacca gittikten sonra Müslümanlığın biraz daha farklı olduğunu gördü ve Elijah Muhammed ile birlikte olmayı bıraktı. Onun bir şarlatan olduğunu gördü. Elijah Muhammed boş bir insandı.
Muhammad Ali'yi severim ama Malcolm X'e cephe aldığı için kızgınım. Malcolm X'in öldürülmesinde Muhammad Ali'nin parmağı yok ama manen yanında olabilirdi. Malcolm X karşıtı söylemlerde bulunmayabilirdi. Malcolm X'e sırt dönmesinde Elijah Muhammed'in şarlatan olduğuna dair söylemlerinin etkisi var.
Malcolm X, Muhammad Ali'den daha değerli bir insan. Daha zeki. Ama bu ikisinin aralarındaki ilişki dünya üzerinde gördüğüm çoğu ilişkiden daha kaliteliydi.
Malcolm X sevdiğim ve saygı duyduğum bir insandır ve bir çok eksiği olsa da örnek alınası bir insandır.
Son sözleri, eşine karşı "Her şey yolunda. Her şey yolunda." olmuştur.
