kendisine göre; müslümanlar bizansı tarih sahnesinden silmeselerdi, bir yeniden doğuş söz konusu olmayacaktı. rousseauya göre sanat ve sanat eserleri, insan ve doğasının erdemsiz tutumlarına dair, ayna vazifesi görür. evlerdeki tablolar, bahçedeki heykeller hep erdemsizliklerden dem vurur. ona göre kitabın yararlı olması değil, güzel olması önemlidir diyenler yanılgıdadır. osmanlı padişahlarının yurtlarına matbaayı sokmak istememelerini de mantıklı bulurdu. zira matbaa, dönemin çılgın ve ahlaksız fikirlerinin müstakbel jenerasyonlara aktarımını sağlayacaktı. erdemsizliğin devinimi sürecekti.
