gerçek entellektüel islami çevrede inisiyatik doktrinleri ile bilinir.
mevlana ezoterik ve batini bilgileri kendi felsefesi ile harmanlamış ve bir ekol oluşturmuştur.
ülkemizde mevlananın islami yönü ve düşünceleri ile sadece ilgileniliyor olması çok acıdır. oysa batini tarafı çok kuvvetli bir düşünürdür.
mesela mevlana`nın evrimsel süreç ile ilgili düşünceleri ve araştırmaları vardır. mineral, bitki ve hayvan alemleri ile ilgili araştırmaları vardır.
-artık ölüp de yok olmaktan ne korkarım
-her şey ölür helak olur... ancak onun hakikati bakidir.
bu ve benzeri sözlerinden anlayacağımız gene onun gözlerinde, tüm yaradılış "tekamülün yukarı doğru bir sarmal hareketiydi" ve bu sarmal şekil değiştiriyordu.
saf şekil değiştirme ne halinde olursa olsun gerekliydi. mevlana bu duruma şu şekilde bakar : şekil değiştiren sarmal harekette, mineraller bitkiler için besin kaynağı olurken, bitkiler hayvanlar ve hayvanlar hayvanlar için yiyecek kaynağı olurken, hayvanlarda insanlar için besin kaynağı olur. ve insanlar da ilahi birlik ile bir olabilecekleri hal için şekil değiştirme potansileyine sahip oluyorlardı !
