askere gidenler çok iyi bilir. nizamiyeye girmeden önce size herşey serbesttir ve kimse size karışamaz. gezer, tozar, dolaşır, istediğinizi yer içer istediğiniz kadar bağırır çağırır ağzınıza geleni söylersiniz.
lakin nizamiyeden içeri girdikten sonra sizi sıraya sokarlar. eğer asteğmen adayı olarak girmişseniz işiniz biraz daha kolaydır. size daha güzel elbiseler, daha nezih bir yatakhane ve yemekhane ve tertipli düzenli bir eğitim sınıfı verirler. lakin normal bir erat olarak nizamiyeden içeri girmişseniz sırayı bozamazsınız, çok daha kötü elbiseler, havasız pis kokulu bir yatakhanede yatar, farelerin cirit attığı bir yemekhanede yemek yer ve toz toprak ve çamurdan oluşan bir eğitim alanında yatar sürünürsünüz.
dışarı çıkamazsınız, istediğinizi yazıp çizemez istediğinizi konuşamazsınız. herşeyi, size verilen emirle yapmak zorundasınız. istediğiniz kadar isyan edin kurtuluşunuz yoktur.
işte ölüm de onun gibidir. dünyada istediğiniz herşeyi yapabilirsiniz lakin eliniz kolunuz çeneniz kefenlenip bağlandıktan ve toprağa uzatıldıktan sonra artık hiç bir şey sizin elinizde değildir. isteseniz de geri dönemezsiniz, konuşamaz, size sorulana cevap veremezsiniz. eğer müslüman olarak ölmüşseniz hatalarınız sevaplarınız önünüze getirilir ve hesap vermeye başlarsınız. yok eğer kefere olarak toprağın altına girmişseniz hesap vermenize bile izin verilmez. cesediniz çürümeye, böcekler tarafından kemirilmeye başlar lakin elinizi kıpırdatıp da onları bedeninizden savamazsınız.
kendini çok güçlü, akıllı zanneden ve "herşeyi aklımla gücümle hallederim" diyebilen ahmak insanın ne kadar aciz, güçsüz olduğunun en güzel ispatıdır ölüm. beyniniz de çürüyüp gider aklınız da işe yaramaz hale gelir.
