floransalı machiavelli, değindikleri ve tespitleri ile beşeriyet kronolojisinin "ayna"sıdır bir bakıma. halktan gücünü alan bir iktidar kurulmasından yana olması en belirgin ve kaliteli yanlarındadır.
kendisine göre, insanlar, ahlaksız olmalarının yanısıra, fena halde yalancıdırlar da. onları irade altında tutabilmenin yeğane yolu, onlardan besbeter tutumlar takınmaktır. "dinsizin hakkından, imansız gelmeli!" diyor bir bakıma.
bununla beraber, herkes kötü değil ancak, bunca seviyesizliğin arasında kalan iyi kalpliler de, dejenerasyona uğramak mecburiyetindedirler; yada tümden silinmek... Hükümdar'ında, bunlardan bahsetmektedir. nasıl ki günümüz devletlerinde; "maliye", "döviz kuru" gibi, silahlar varsa; o dönem mevcut olan "kaba-kuvvet silahı" son damlasına kadar kullanılmalı der. esasen, "hümanizm" denen, insanı yüceltme sanatı(!)nın bir kenara konmasının, aslolanın "can yakmak" olduğunun, asırlar önce ayırdına varmış gerçek bir rönesansçıdır.
cömertliğe de değinir kendisi. "cömertlik gerçekten, yapmacıklığın son noktası ve oldukça boş bir kavramdır" der. muğlak olduğundan bahis eder. "Ne kadar verirsen ver, her zaman verdikleriniz devede kulak kalacaktır." O halde, gerek yok ki cömertliğe! bir insan, diğerlerine muhtaç olmadan yaşayabiliyorsa, ki bu kişi "hükümdar"sa, halkına yeni ve ağır vergiler koymadıktan sonra, zaten "cömert" sıfatını kendiliğinden hakedecektir, kazanacaktır diyor. ayrıca, "pintilik" hükümdarların olmazsa olmazıdır. kim ki "pinti hükümdar" diye namlandı, o zaferden zafere koştu. o ki, etimolojik muhtevasına değindiği sözcüğü, başkalarının parasını savurduğundan, cömertlik tatlı gelir diye açıklar. "yok yere yemin" ve "verdiği sözde durmama"nın, asıl "erdem"e ulaşmak yolu olduğundan söz eder. dediğimiz gibi: floransalı machiavell, aslında bir ayna vazifesi görüyor. Gerçeklerden söz ediyor. Yapmacık ve sahte tutumların yalancılığından söz ediyor.
