aristoteles' e göre en yüksek iyidir. bunu eudemos' a etik adlı kitabında da, nikomakhos' a etik adlı kitabında da dile getirir. hatta kendisine ait olup olmadığı konusu muamma olan büyük etik kitabı da bundan bahseder.
nikomakhos' a etik: " her sanat ( zanaat ) ve her araştırma, her eylem ve her tercih bir iyiyi arzular. bu nedenle iyiyi " her şeyin arzuladığı şey " diye dile getirmek yerindedir. " diyerek başlar. sonrasında bu iyiden anlaşılması gerekenin mutluluk olduğu anlaşılır. konunun ayrıntılı incelemesi " aristoteles in etiği " başlığında yer alıyor. her neyse.
-------------
çin düşünüşünde mutluluk, toplu yaşamaya, insanın toplumsallaşmasına; ailesine ve devletine yararlı olmasına bağlıdır. bir insan ancak bu şekilde var olabilir. bu sebepten çin düşünüşü genel bir toplum ahlakıdır demek hiç de yersiz olmayacak.
hint düşünüşünde ise mutluluk bireysel bir olgudur. upanişad' daki anlatımda evrensel ruh olan brahman ve bireysel ruh olan atman' dan bahsedilir. kişi ancak atman' dan brahman evresine ulaştığında mutlu olabilecektir, gerisi işkencedir.
-------------
immanuel kant, mutluluğu; bütün arzuların tatmin olması olarak gördü. yani bu görüşüyle aristoteles' in haz düşkünü dediği guruba yakın idi. fakat metafiziksel bir yanı vardı: kant' ta da mutluluk, en yüksek iyi idi; en yüksek iyi ancak tanrı ile mümkün olduğundan ahlakın zorunlu kabulü tanrıya inanmak oluyordu; yani mutluluğun yolu tanrıdan geçiyordu. fakat dinlerden farklı olarak bu felsefesi tanrı görüşü ahlak teolojisi idi. yani tanrı mantıksal bir çıkarım için gerekmişti. yoksa ruhun ölümsüzlüğü mü demeliydim? sonuç olarak kant, en yüksek iyiyi gerçekleştirmeyi; yani mutluluğu ödevlerden biri sayıyordu.
----
descartes' a gelirsek kendisi biraz daha hint düşünüşüne yakın bakar olaya. mutluluğu içselleştirir ve huzurla karıştırır. buna ulaşmanın yolunun irade kotnrolünden geçmek, bedenin dizginlerini ele almak olduğunu söyler.
----
platon' a gelirsek aslında bir şey söylememiş olduğunu fark edebiliriz. skolastik dönemde aristoteles ile birlikte üstüne oynanan ikinci filozoftu. yazıtlarına eklemeler, çıkartmalar yapıldı falan filan. elimizdeki bilgilere göre platon mutluluğu bir üçlemede bulur bu üçleme: ölçülü zenginlik, sevgi ve dostluktur.
----
naçizane fikrimi sorarsanız etiğin alanı değildir. mutluluk kavramını inceleyen etik, onu bir mutluluk felsefesine çevirmiştir çağlar boyu.
mutluluk bir erdem değildir; mutluluk kişisel bir tercihtir ve iyi olması gerekmez. her neyse.
....i. s. 1647, bacon' a nedir bu tümevarım diyorken, akheramosis
