Deney, gözlem, rasyonalite diyenlerin içine düşmüş oldukları peşin cevapcılık.. Ben akla güvenirim derler genelde, ama insanın evrimle geldiğini kabul ederlerken kendi kendilerine bu aklın yetkin bir akıl olup olmadığı sorusunu ihmal edip kendi akıl yürütmesinde çelişkiye düşmüşlerdir. Kimi papaza kızıp oruç bozanlar, kimi bohem bir hayatı seçip sorumsuz bir özgürlük isteyenler, kimi kendini aklıllı zanneden eblehler, kimi kendini entel zanneden gençler, kimi meydanıboş bulup tanrıya meydan okumayı marifet zanneden yeni yetmeler (ki bunlar ufak bir sokak kavgasında iliklerine kadar titrerler.) bu sistematiğin başlıca müntesipleridir. Ancak bu olgunun dünyada yaygınlaşmasında aslında öncelikle vicdani bir müessese olan dinin ihtiras sahibi kimselerce siyasal bir kurum haline getirilmesinin de payı büyüktür. Her iktidar kendi muhalifini doğurur sonuçta. Ayrıca dini cemaatlerde okumanın öğrenmek amacıyla değil, öğretilenlerin sağlaması amacıyla yapılan bir eylem haline gelmesi de bu sorunun (vicdani bir müessesenin yok sayılmasını ben bir sorun olarak adeediyorum, din yaptırım ve korkuları da içinde barındıran bir müessesedir) paradoksaal bir biçimde büyümesine neden olmuştur. Şöyle ki -ne üzerlerine vazifeyse- kendilerini dünyanın kurtarıcıları olarak gören ve Allah tarafından seçildiğine inanan bazı cemaatler atesitleri peşinen tanımlamışlar, kendilerine zerre toz kondurmadan onlara acımış, hallerine şükretmişlerdir. Kendi imanı ne kadar sağlam temellere dayanıyorsa artık..
