Yâran dağıldı sohbet-i meyhane kalmadı
Ol işret, ol muhabbet, o peymane kalmadı
Gûşetmem eski nâraları kûy-ü yârdan
Gûya ki deşt-i aşkla divane kalmadı.
asıl adı abdülhamid ziyaeddin'dir. türk edebiyatında batılılaşmaya öncülük etmiş şair ve yazardır. 2. abdulhamid ve onun baskıcı yönetimine karşı özgürlük ve meşrutiyeti savunmuştur. tanzimat edebiyatının yaratıcılarından sayılır. zaten namık kemal ve şinasi ile birlikte ayrılmaz üçlüyü oluştururlar. hürriyet gazetesinde 1868 yılında yazdığı "şiir ve inşa" adlı makalesi kafasındaki türk edebiyatının manifestosu niteliğindedir. bu yazıda divan edebiyatına biçim olarak bağlı kalınarak içerik yönünden artık daha farklı konuların işlenmesi ve türk edebiyatının özüne dönülmesi gerektiğinden bahseder. dönemin moda kavramları da tahmin ettiğiniz gibi hak, eşitlik, özgürlük gibi kavramlardır ki kendisi bütün eserlerinde bunları savunmuştur.
terci-i bend ve terkib-i bend adlı eserleri meşhurdur. ilki insanın kaderi ve gerçeği kavrama konusundaki aczi ile, tanrının mutlak egemenliği ile alakalı metafizik bir eserdir. ikincisi ise daha dünyevidir ki hicivsel bir üslup ile zulum, adalet gibi kavramlardan dem vurur.
bir de meşhur harabat adlı eseri vardır. bunda ise arap,fars ve türk(bir ayrılmaz üçlü daha sanırım) divan şiirlerini toplamıştır. (hm divan şiirine aşık bi batılı edebiyatçı. 2011 yılından bakınca ilginç gelmiyor değil) ölümünden sonra şiirleri eş'ar-ı ziya adlı eserinde toplanmıştır..
Beyitlerine lafım yok ama Şiir ve inşa ve Harabat'ı yayınlaması yani Şiir ve inşa'dan sonra Harabat'ı yayınlaması onun az da olsa "yağlı gözleme" olduğu işaretini verir.
ilk eleştiri yazısı olan namık kemal'in "tahrib-i harabat" metni ziya paşanın edebiyattaki tutarsız görüşleri üzerine yazılmıştır.Kendisi konu bakımından yenilikçi yazı geleneği açısından eski düzene bağlı kalmış tanzimat dönemi şairidir.
divan edebiyatı geleneğine çok bağlı.
şiir, makale, hiciv ve antoloji yazarı.
tanzimatın fikir geliştiricisi.
haksızlık, hak, adalet ve özgürlük konularını ilk kez şiire sokan kişidir.
demokrasi ve insan hakları savunucusu.
eserleri:
şiir ve inşa (halk edebiyatı ve hece ölçüsünü savunan dil ve edebiyat),
harabat,
zafername ( batılı anlamda yazılan ilk yergi eseri ).
tanzimat edebiyatında öğretici şiirin önde gelen isimlerindendir. roman ve hikayeye ilgi duymayan sanatçı J.J.Russeau' dan 'emile' adlı yaptı türkçeye çevirmiştir.
dil ve edebiyat hakkındaki görüşleri birbirni tutmayan tanzimat birinci dönem sanatçıdır. şiir ve inşaa adlı makalesinde divan edebiyatını yerden yere vururken daha sonra yazdığı harabat adlı eserinde halk edebiyatını eşşek anırmasına benzetmiştir. en önemli esei hiciv tarzındaki zafernamedir. dönemin sadrazamı ali paşa'ya ayzılmıştır. edebiyatımızda ilk röpörtaj rüya'dır.ve ona aittir. batılı anlamda anı türünün ilk örneği de kendisine aittir. eserinin adı defter'i amal mukaddimesi dir.
harabat adlı eserine namık kemal tahrib_i harabat la cevap vermiş. ve bu yüzden edebiyatımızın en önemli versus öğelerinden biri namık kemal ile ziya paşa arasında oluşmuştur.
genelde hak adalet gibi siyasal. sosyal düşünce ve kavramları savunan şiirleriyle, halk dilinin yazı dili olmasını, halk şiirlerimizin değerlendirilmesini isteyen 'şiir ve inşa' adlı makalesiyle tanzimatçıların önemli isimlerinden olmuştur
nush ile yola gelmeyeni etmeli tekdir.
tekdir ile uslanmayanın hakkı kötektir.
nasihat ile yola gelmeyeni uyarmalı,
uyarılıpta yola gelmeyenin hakkı cezalandırılmaktır. diyen şair paşamız yönetim tarafından kıbrısa sürülünce namık kemal ile londraya kaçtı.
sinasi ve namik kemal ile birlikte, tanzimat donemi, turk edebiyatinda batililasma hareketinin ve modernlesmenin kurucularindan olmustur..
acaba kendisi yeni lise mufredatinda var midir?
bizim lise donemimizde, edebiyat derslerinde basimizin belasi olurdu.siirlerini gunumuz turkcesine cevirecez diye osmanlica sozlukleri hatim ederdik.
sen hem batici ol ,hemde siirlerinde divan edebiyatina ve geleneklerine bagli kal!
bize miydi garezin bre ziya pasa.!?
saka bir yana ,ilginc bir kisilikmis kendileri efendim..
turk siirinde, temelin; turk halk edebiyati olarak alinmasini uzunca bir sure savunduktan sonra tutup , aslinda divan edebiyati ,daha guzel ve zengin diyerek garip ikilemler yasamis( ozellikle harabat eserinin girisinde rastlanir bu sozlere) .. hem yenilesmeci hemde gelenekci olmustur.
bu biraz, hem materyalist olup hemde dindar olmak gibi bir sey ..
ozetlersem ;
politik ve modernlesmeye dair yazdiklarini hep duz yazi olarak kaleme almis,siirde ise gelenekci bir yon izleyip divan edebiyatinin disina cikmamistir.
iyi derecede fransizca bilirmis , ceviriler yapmasindan anlayabiliyoruz bu ozelligini.
tum celiskilerine ragmen ziya pasa'nin niyetine baktigimizda onun hep , hak, adalet,ozgurluk ve uygarlik gibi meselelere vurgu yapmis, toplumdaki bozuluklari elestirip yeni ve daha ahlakli insana dair yazmistir. tercih-i bend ozellikle bu tur misralarinin en cok goruldugu eseridir.
kuru kuru yazmamis olalim, iste bir kac ornek sizin icin :
ikbal icin ahbabi siayet yeni cikti /
bilmez idik evvel bu dirayet yeni cikti ...
sirkat cogalip lafz-i sadakat modalandi /
namus tamam oldu hamiyyet yeni cikti ....
dusmanlara hababi zemm oldu zerafet /
dildardan agyara sikayet yeni cikti ....
tercumesini de yapalim;
daha iyi mevkiye yukselmek icin dostlari cekistirmek yeni cikti ,
eskiden bilmezdik bu beceriksizligi bu da yeni cikti...
hirsizlik cogalip sadakat sozu moda oldu ,
namusu bitirdik hamiyet yeni cikti ...
dusmanlara dostlari yermek incelik oldu ,
baskasina gonul dostunu sikayet ise yeni cikti...
akıl- duygu çelişkisini en çok yaşayan kişidir.
hikemi( didaktik ) şiirler yazmıştır.
şiir ve inşa makalesinde halk edebiyatını savunmuş, harabat adlı eserinde ise divan edebiyatını savunmuştur. bu yüzden namık kemal ile araları bozulmuştur.
en ünlü şiiri terkib- i bent' tir. bunun içinde çok fazla özdeyiş tarzında söz vardır. zafernameadlı hicvinde şiir ve düzyazı iç içedir.
en önemli çevirisi j. j. roussau ' dan emile' dir.
