filmin ilk adı "bayram"dır. amerika'da ise "izin" anlamına gelen "the permission" adıyla da bilinir. yılmaz güneyin yazıp şerif gören'in yönettiği bu başyapıt nakış gibi işlenmiş senaryosuyla ümidin ve değişimin öyküsüdür ayrıca golden globe da en iyi yabancı film dalında aday olmuştur. yaşanan tüm maddi ve yasal imkansızlıklara rağmen filmin bu denli başarılı olması yılmaz güneyin ne kadar usta bi'sanatçı olduğunun göstergesidir.
hapishaneden 1 haftalık izin almış bir kaç mahkumun kodlanmış kültür ögeleri yüzünden hayatlarının eskisinden daha kötü olmasına sebep olacak derin yolculuklarını anlatan büyük yılmaz güney filmi. doğu bölgesinin çilesini ve devletin o bölgedeki tutumunun pkk ya nasıl taban sağladığını çok yansız bir şekilde anlatabilen bir film olmuş aynı zamanda. yansız diyorum zira film 1982 yılında çekilmiş ve pkk kanlı eylemlerine ancak 1984 de başlamıştır. zaten filmde terör örgütü ile veya silahlı direnişle ilgili herhangi bir temada yok. tüm suç kaçakçılık üzerine kurulu. filme göre zaten insanların asıl sorunu geçim sıkıntısı değil, filmin ana temasıda zaten kültürel ögeler üzerine kurulu. bu yönüyle bir kezde biz buradan tüm yol arkadaşlarına şükranlarımızı iletelim.
yolu düşününce aklıma hep poets of the fall'un late goodbye şarkısı geliyor. çünkü bence yolculukların en güzeli gece olandır. farlar açık olmalıdır ama bu farların ışıklarını sadece yanınızdan geçene kadar görmelisiniz. aynı şarkıda da dediği gibi her şeyi bir farın ışığının gözünüze çarptığı zaman ölçüsünde hatırlayıp sonra yola devam etmek. işte bu da şarkının sözleri:
In our headlights, staring, bleak, beer cans, deer's eyes
On the asphalt underneath, our crushed plans and my lies
Lonely street signs, powerlines, they keep on flashing, flashing by
And we keep driving into the night
It's a late goodbye, such a late goodbye
And we keep driving into the night
It's a late goodbye
Your breath hot upon my cheeck, and we crossed, that line
You made me strong when I was feeling weak, and we crossed, that one time
Screaming stop signs, staring wild eyes, keep on flashing, flashing by
And we keep driving into the night
It's a late goodbye, such a late goodbye
And we keep driving into the night
It's a late goodbye
The devil grins from ear to ear when he sees the hand he's dealt us
Points at your flaming hair, and then we're playing hide and seek
I can't breathe easy here, less our trail's gone cold behind us
Till' in the john mirror you stare at yourself grown old and weak
And we keep driving into the night
It's a late goodbye, such a late goodbye...
Yol zamanın bir fonksiyonu değildir. Hız yolun zamana bölünmüş halidir.
ivme ve sürtünme katsayısı bizi ilgilendirmez. Yolda olmak bir hıza sahip olmayı gerektirir. Aksi durum, yolda durmaktır. Durmak sıkıcıdır.
Yolda durmak yolda olmak anlamına gelmez. Yolda durmak, yolda durmak anlamına gelir.
Yolun bittiği yerde durulmaz. Ya önce durulur, ya durulmaz.
Bazen yolun kenarından renksiz duru sular akar. O sularda balık da vardır.
Yolun yardığı tepelerin biri yeşil toprak, diğeri bej olabilir.
Su aktığı yerin rengine bürünmez ama sana öyle gelebilir.
Ayrıca; yol bitmez. O labirentin duvarıdır. Yol asla bitmez.
____
1981 dir yılmaz güneydir.
____
her adım her nefes gibi yenidir.
bitebilen bir şey değildir. bir yere gidebilen bir şey de değildir. yolun bir yere gidebileceğini ve bir yerde bitebileceğini düşünmek sadece ahmaklıktır. yoldan medet ummak ahmaklıktır.
yol;
umuttur
belki de bir serap
herkesin ayağının ucu değmiştir yol'a
ummuştur yol'dan
kavuşmayı
ya da kaybolmayı.
yol;
belki de bir vesileydi
dinlenmek için durup gökyüzüne bakmaya.
yol;
kimininki kırlar arasında patika
kiminin çetrefilli dağlar arası incecik bir kıvrım.
ha düştü ha düşecek...
bazen,
birçoğunun yol'u kesişecek
birçoğu da hep yalnız yürüyecek.
yol mu tükenecek?
yol'u mu tüketeceğiz?
yol mu bizi...
bilemem
ama
sonu gözükmeyen o yol
elbet bitecek.
1982 yapımı, Yılmaz Güneyin senaryosunu yazdığı ancak hapiste olduğu için yönet(e)mediği, yönetmen açısından bakıldığı zaman bir şerif gören filmidir. filmlerle ilgili bir sınıflama ihtiyacı her zaman duyuluyor, bununla beraber, film izleme tecrübesini filmin kendisinden bağımsız görmek gerektiğini düşünüyorum. bu açıdan bakıldığında, yol filmi ilk tecrübemde izlediğim en iyi filmdi. bir filmin tek bir boş sahnesi olmaz mı? bir ülkede yaşananlar, gerçek ve benzetmeyle bu kadar mükemmel anlatılır, insan profili ve yöresel özellikler bu kadar kısa zamanda bu denli iyi ortaya konulur mu? 14 yıl geçti ve daha iyisiyle kesinlikle karşılaşmadım diyebilirim.
film aynı zamanda sıkı yönetim zamanında çekilmiş bir film olduğu için, yapılan çekimler hep kısıtlı anlarda ve kısıtlı imkanlarla oluvermiştir. bu kadar sıkıntıya bu şiirsellik, bravo doğrusu. filmde beş hapishane arkadaşının yol hikayeleri anlatılıyor, hepsinin hikayesi belirli bir yerde başlıyor ve bitiyor, ayrı birer hikayeyi detaylarıyla izliyorsunuz.
filmle ilgili olarak, bu halinde bile sansüre kurban giden bir kısmı olduğu söylenmiş. emin olamıyorum, aslında karakterlerin hikayelerinin hepsi, süre olarak eşit dağılmasa da bir sonuca ulaşıyor. ancak o etkileyici atmosfer içerisinde bazı yarım kalan şeyler olabileceğini, zihnimi çok zorlayınca tahmin edebiliyorum.
son olarak, izlediğim en eksik haliyse bile mükemmel bir film olduğunu, söylenen her şeye rağmen başka filmlerini de izlediğim şerif gören in çok iyi bir iş çıkarttığını ve yılmaz güney den sahne detaylarına kadar onay aldığı konusunun yılmaz güney i parlatmaya yönelik zoraki çabalar olduğunu söyleyebilirim.
ilk adı bayram, ilk yönetmeni erden kıral olan, 1982'de kazandığı altın palmiye 'yi costa gavras 'ın kayıp filmiyle paylaşan yılmaz güney senaryolu şerif gören başyapıtı.
erden kıral'la yılmaz güney'in anlaşmazlığından dolayı filmi şerif gören çekmiştir. erden kıral yıllar sonra dahi bu konuya dair olumsuz bir şey söylememiştir.
zamanında yasaklayan kişiler oturup keşke dersler çıkarmaya kalksalardı filmden. terör sorununun yeni başladığı yıllarda güzel tespitler içeren bir film. darbenin gündelik yaşantıya olan etkileri abartısızca anlatılmış. izleyin izletin.
