Toryum (Th), periyodik tablonun aktinitler grubunda yer alan, 90 atom numarasına sahip, zayıf radyoaktif, gümüşi beyaz renkli metalik bir elementtir. Yer kabuğunda uranyumdan 3-4 kat daha bol bulunan toryum, özellikle nükleer enerji üretiminde uranyuma göre daha güvenli, verimli ve temiz bir alternatif (yakıt hammaddesi) olarak görülen stratejik bir elementtir. Wikipedia..
----
doğada saf metal formunda (saf toryum çubuğu gibi) bulunmaz. Toryum bir elementtir ancak toryum Th (thorium) elementi doğada diğer elementlerle birleşerek minerallerin yapısında bulunur. toryum elementi doğada en yaygın 3 farklı mineral içinde bulunur. bunlar;
1- monazit minerali: (En yaygın olan): Toryumun dünyadaki en büyük kaynağıdır. Bir kum tanesi gibidir; içinde toryumla birlikte başka değerli metaller de vardır.
2- Torit: Doğrudan toryum silikat mineralidir. Toryum oranı monazitten daha yüksektir ama doğada monazit kadar bol bulunmaz.
3- Torianit: En yüksek toryum içeriğine sahip olanıdır ama oldukça nadirdir.
Yani süreç şöyle işler: Önce toryum içeren mineral yerin altından çıkarılır, ardından kimyasal işlemlerle bu mineralin içindeki toryum elementi ayrıştırılır. (Eskisehir - Sivrihisar bölgesi /ısparta bölgesi)
Özetle: Toryum doğada tek başına bir "metal kütlesi" olarak değil; bu saydığımız minerallerin atomik yapısına hapsolmuş şekilde, yani bir bileşik olarak çıkar. Madenciler bu mineralleri toplar, laboratuvar ortamında ayrıştırarak bildiğimiz saf toryum elementine ulaşırlar.
----
Toryumun Temel Özellikleri ve Kullanım Alanları
Enerji Potansiyeli: Doğal haliyle (Th-232) bölünemez ancak nükleer reaktörlerde uranyum-233'e dönüştürülerek enerji üretilebilir.
Güvenlik: Uranyuma kıyasla daha az radyoaktif atık üretir ve patlama riski daha düşüktür.
Kullanım Alanları: Nükleer reaktörlerin yanı sıra yüksek sıcaklığa dayanıklı alaşımlar, TIG kaynak elektrotları, optik lensler (kamera mercekleri) ve özel lambaların üretiminde kullanılır.
Rezerv Durumu: Türkiye, Eskişehir-Sivrihisar bölgesindeki yataklarıyla dünyadaki en önemli toryum rezervlerine sahip ilk 5 ülke arasında yer almaktadır.
Toryum, 1828 yılında keşfedilmiş olup, havayla temas ettiğinde karararak toryum dioksit oluşturur. Wikipedia..
----
**50 ton toryum Türkiye'nin tüm petrol ihtiyacını karşılar teorisi nedir peki ?
Bu teori, ünlü Türk parçacık fizikçisi Prof. Dr. Engin Arık tarafından ortaya atılan, toryumun muazzam enerji yoğunluğuna dayanan bilimsel bir öngörüdür. Temelinde "1 ton toryumun, enerji kapasitesi bakımından yaklaşık 1 milyon ton petrole eşdeğer olduğu" hesaplaması yatar.
Teorinin ana hatları şöyledir:
Enerji Yoğunluğu: Nükleer fizik kurallarına göre, toryumun enerji üretme potansiyeli fosil yakıtlardan milyonlarca kat fazladır. 1 ton toryumun 3,5 milyon ton kömür veya 1 milyon ton petrole denk enerji sağlayabileceği hesaplanmaktadır.
50 Ton Hesabı:
Türkiye'nin yıllık toplam birincil enerji tüketimi (elektrik, ısınma, sanayi vb.) yaklaşık 50 milyon ton petrol eşdeğeri civarındadır. Bu durumda, teorik olarak yıllık 50 ton toryum, Türkiye'nin tüm enerji ihtiyacını (petrol ve doğalgaz ithalatına gerek kalmadan) karşılayacak kapasiteye sahiptir.
Kullanım Şekli:
Bu teorinin hayata geçmesi için toryumun geleneksel nükleer reaktörler yerine, "Hızlandırıcı Sürülmeli Sistemler" (ADS) denilen daha güvenli teknolojilerle yakılması öngörülmektedir.
Rezerv Gücü: Türkiye'nin bilinen toryum rezervleri yaklaşık 800 bin ton civarındadır. Eğer bu rezervler tam verimle enerjiye dönüştürülebilirse, teorik olarak Türkiye'nin binlerce yıllık enerji ihtiyacını karşılayabileceği belirtilmektedir.
Bu teori sadece bir tahmin değil, toryumun fiziksel özelliklerinden yola çıkan bir kapasite hesaplamasıdır. Ancak günümüzde bu miktarda toryumu tam verimle enerjiye dönüştürecek ticari nükleer santraller (özellikle erimiş tuz reaktörleri veya hızlandırıcılar) henüz dünyada yaygınlaşma aşamasındadır.
----
**Bu teknolojiyi şu an dünyada aktif olarak test eden ve ilk ticari toryum reaktörünü kurmaya en yakın olan ülkeler?
Dünyada toryum tabanlı nükleer teknoloji yarışında şu an en ön sırada olan ülke Çin'dir. Çin, bu alanda stratejik bir liderlik kurmuş durumdadır ve ticari aşamaya en yakın noktada bulunmaktadır.
işte bu alandaki en güncel gelişmeler ve öne çıkan ülkeler:
Çin: Gobi Çölü'nde (Wuwei) inşa ettiği ve dünyada bir ilk olan Toryum Erimiş Tuz Reaktörü (TMSR-LF1) için 2023 yılında işletme izni almıştır. 2024 ve 2025 yıllarında yapılan testlerde toryumu başarıyla uranyum-233'e dönüştürerek nükleer fisyon gerçekleştiren ilk ülke olmuştur. Çin, 2030 yılına kadar bu teknolojiyi 100 MW kapasiteli ilk ticari modüler reaktörlere dönüştürmeyi ve 2035'te tam ticari işletmeye almayı hedeflemektedir.
Hindistan: Dünyanın en büyük toryum rezervlerinden birine sahip olan Hindistan, "Üç Aşamalı Nükleer Programı" kapsamında toryumu kullanmaya odaklanmıştır. Nisan 2026 itibarıyla, toryum yakıt döngüsü için kritik bir adım olan yerli Prototip Hızlı Üretken Reaktörü'nü (PFBR) devreye alarak önemli bir eşiği geçmiştir.
Diğer Ülkeler: ABD, Rusya ve Japonya gibi ülkeler de toryum üzerinde Ar-Ge çalışmaları yürütmekle birlikte, Çin ve Hindistan kadar ileri düzeyde somut bir reaktör takvimine sahip değillerdir.Çin ayrıca bu teknolojiyi sadece elektrik üretimi için değil, dünyanın en büyük nükleer kargo gemileri ve tankerlerinde güç kaynağı olarak kullanmayı da planlamaktadır.
**gemini aı..
----
katledilen türk fizikçiler yılda 50 ton toryumla bütün ülkelerin abd merkezli petrol bağımlılığından kurtulabileceğimizi ispatlamıştı. hepsi uçakta öldüler.
uranyumdan daha az plütonyum içerdiğinden en temiz nükleer yakıt kabul edilen elementtir. şu sıralar hindistan toryumla çalışan santrali açacak ve umduğunu elde ederse 5 tane daha toryum santrali kuracak.
dünyadaki toplam rezervlerin %11'i Isparta ve eskişehir'de olduğu söylenen element. 30 kasım 2007 Isparta uçak kazası'nda hayatını kaybeden engin arık hoca Cern'de toryum enerji sistemleri üzerine çalışıyordu.
ülkemizde dünyadakinden fazla rezervi olan madendir ve geleceğin enerjisi olarak adlandırılır. ama hangi geleceğin? neden geleceğin? geldi bence o gelecek. artık abazalıklarımızdan falan değil de bunlardan bahsedelim ahali. bunlar bizim geleceğimiz. fikirlerimizi paylaşalım.
neden çıkartıp kullanamıyoruz bu değerli madenleri? neler yapmamız gerekiyor kullanabilmek için?
geçtiğimiz yüzyılda dünyada çok tuhaf şeyler var aslında. toryum'dan yapılma cilt kremlerini, sağlık için bira içmeyi, çocukların bira içmesini, dişçilerin ağız sağlığı için sigara önermesini ve bunun gibi bir sürü olayı garipseriz şu an ama geçen yüzyılda bunların hepsi ciddi ciddi yaşandı. hatta biraz eski arabaların şimdikilerden daha iyi fren yapmasının sebebi de kanserojen maddelerin sonradan yasaklanması.
uranyumdan farkı kullanımından sonra nükleer atık denilen zararlı atıklar oluşmaz ve klasik santrallere göre çok daha güvenlidir. ancak işlenip hazır hale getirilmesi zor ve oldukça pahalıdır. 1 çuval kömürle bir evi ısıtabilirken 1 çuval toryumla tüm şehrin enerji ihtiyacı giderilebilir.
"Major players in the nuclear industry have had a vested interest in blocking thorium. They have sunk huge costs in old technology, and they have bent the ears of cash-strapped ministers."
30 kasim 2007 isparta ucak kazasında hayatını kaybeden engin arık'ın 2002 yılında vermiş olduğu bir röportajda türkiye'nin elektrik ihtiyacını ebediyen karşılayabilecek ve çevre dostu dediği element. bugün gelen zam haberlerinden sonra bir hatırlatayım dedim.
teknolojinin ekonomiye, kültüre ve siyasete etkilerini konu olan ve mart 1993'ten beri yayınlanan aylık wired* dergisinin ocak 2010 sayısında "the * new nuke" makalesinde bahsedilen ve yakın gelecekte uranyumun yerini alması beklenen radyoaktif element. bu da ingilizce bilenler için ilgili makale:
keşke kendimiz işletsek de yabancılara hediye etmesek dediğim ve kendimiz işletebilirsek ülkemizi belki de dünyanın en büyük ekonomisi yapabilecek element.
