özet olarak neo liberalizm ekonomiyi bir din olarak kabul eder ve en klasik şekliyle ekonomi işlerinin devletten ayrılması ve piyasayı serbest ekonominin, daha ötesi özel teşebbüs ekonomisinin yönetmesi gerektiğini savunur. küreselleşmenin bir uzantısı olarak onu illaki desteklemesi, önermesi ve "yeni özgürlükçülük" gibi bir kılıfla pompalanmasının yanında aslen klasik kapitalist düşüncenin makyajlanmış bir reprodüksiyonudur
ülkemize 24 ocak 1980 kararlarıyla giriş yapmıştır. insanların en temel ihtiyaçlarını, en basit hobilerini, günlük zevklerini meta haline getiren bir sistemdir. 2001'de tepeden inme derviş sayesinde ülkemize iyice nüfuz etmiştir. zaten sonrasında gelen akp hükümeti de uzun süre derviş modeliyle ekonomiyi yönetmiştir.
bugün gördüğünüz paraya, güce tapan tipler; kim iktidardaysa onun yalakası olan, iktidarı biter bitmez de o kişiye sırtını dönen çıkarcı tipler neo liberalizmin ürünüdür.
bugün partilerin seçim bildirgelerine baktığımızda, ekonomi politikalarında çok farklı şeyler görmüyoruz maalesef. zaten chp derviş modelinden devam edeceğini kendisi açıkladı. 2002'den beri bir sürü özelleştirme oldu, tüm kurumlarımız yabancı şirketlere satıldı, türk telekom bile gitti, mhp'den bir tane itiraz duymadım. isminde ''milliyetçi'' olan parti hani.
akp ise zaten ''istikrar'' maskesi altında sermayenin hükümranlığının sürmesine ön ayak olacaktır, buna şüphe yok.
günümüzde seçmenin yetkileri öyle kısıtlandı, öyle indirgendi ki... artık sadece gidip oy kullanıp sonraki 4 sene evimize kapanıyoruz. oysa çok açık ki akp de gelse chp de gelse mhp de gelse bu neo liberal politikalar durmaksızın sürecek.
özellikle seçim barajı kaldırılmadığı sürece meclisin süsten farkı yoktur. bunun nedenleri çok fakat başka bir başlık açıp yazmak gerekir belki.
konu neo liberalizmden döndü dolandı seçime geldi ama.. bu konuda kafam baya dolu olduğu için yazmaya başlayınca kaptırıp gidiyorum. neyse ilerleyen zamanlarda dönüp bu başlığa yine yazarım belki.
önce amerika'da sonra dünyanın tüm amerikan mandasında bulunan ülkelerinde uygulanan ekonomik sistem. 1975'lere denk gelir amerika'da başlaması. türkiye'ye ise her şeyde olduğu gibi yaklaşık 25 sene sonra gelmiştir. fikir babası john maynard keynes'tir.
liberalizmin neredeyse yok ettiği devleti, küçük fakat otoriter olarak bırakıp insanlara gövde gösterisi tapan bir güç olarak bırakmıştır. liberalizmde neredeyse devlet hiç yoktur fakat neoliberalizm'de devlet küçük fakat otoriterdir.
işçi ödemesi yada emek karşılığı fordist bir yaklaşımdan post fordist bir yaklaşıma geçmiştir. sendikalaşma, grev gibi haklardan uzak, primle çalışan emekçiler oluşturmuştur. türkiye'deki örneği ak parti'dir.
neo-liberalizmde, katılımcılık, yönetişim, federatif yapı, yerel-yerinden yönetim ve özerklik gibi biçimlerle kitlelerin yönetime iştirak ettiği yanılsaması yaratılır. bu yanılsama beraberinde, tüm toplumsal kesim ve grupların, eskiden kendilerini dışlayan ve bastıran toplumsal-siyasal kurumlara (parlemento, medya, aile, eğitim kurumları, bilumum sivil toplum örgütleri vd.) özerkliği de içerecek bir şekilde katılımını da gerektirir. ancak bu katılım, kitleler içinde dayanışmaya değil bireyler arasında, tüm kesimler arasında çoklu rekabete dayalı katılımdır.
neo liberalizm, friedrich hayek ve milton friedman gibi serbest piyasa iktisatçılarının ve robert nozick gibi filozofların yazılarında geliştirilen klasik siyasi iktisadın güncelleştirilmiş bir türüdür. neo liberalizmin merkezi ilkeleri piyasa ve bireydir. başlıca neolibaral hedef ise, regüle edilmeyen piyasa kapitalizminin verimliliği, büyümeyi ve yaygın refahı beraberinde getireceği inancından. hareketle devletin sınırlarıni geri itmektir. bu yaklaşımda devletin "ölü eli" insiyatifi tüketmekte ve teşebbüs gücünü kırmaktadır. kisacası özel iyidir, kamu kötü.
Ortaya saçtığı tehlike yukarıdaki deney ile gözler önüne serilmektedir ki bunun ülkemizin icra ve iflas hukukuna yansımalarını net bir şekilde de görmekteyim.
2008 feyneyşıl krizden sonra içine düştüğü bunalımdan çıkamadığı için sermayenin ve devletlerin iyice merkezi yönetimlere doğru kayarken trump gibi sağcı şoven liderlere fırsat sunmuştur.
hani kamu harcamalarini kisinca enflasyon dusuyodu? bu kadar insan issiz kaldi bu kadar insan 3 kurus maasa calisiyo, enflasyon hala basini almis gitmis durumda.
hani uretime gerek yoktu, fabrika acmaya gerek yoktu? al iste fabrika acilmadi, olanlar da kapatildi ya da satildi, uretmeyince her sey duzeldi mi?
margaret thatcher, başkan reagen turgut özal ın başı çektiği bir akımdır. Muhafazakar liberalizm olarak da geçer.
Devlet adalet güvenlik gibi ana konular hariç uğraşmaz bir şeyle kafasındadır. Liberalizmin fazla tanıdığı özgürlükleri ailenin korunmasına bağlayarak değişik bir hal almıştır.
Akp ye bu kadar devletci mudahaleden sonra liberal diyen adam gitsin atsin kendini bir yerden. Hic kusura bakma,sahsi de algilama sevgili yazar.seninle problemim yok lakin agir sacmaliyorsun.
Neoliberalizm (aslinda klasik liberalizm i kullaniyorum ben) ile crony capitalismi karistiriyorsun.
1. Örnek hatali.devlet her tarafa okul aciyor.dogrulukpayi isimli bagimsiz dogrulama sitesinde devlet okul oraninin yüzde kac arttigini görebilirsin. Linki bulunca editleyecegim.
2) bunun sebebi akp nin liberal olmasi degil.tam tersine her yere hastahane yapmasi sebebiyle kalitesizlesti saglik.her yere üni, her yere hastane acan devletin ta kendisiyken bu durum nasil liberalizme mal ediliyor ?
3) bu bahsettigin crony capitalism.yani türkcede ahbap cavus kapitalizmi deniyor buna.liberalizmle alakasi yok. Liberaller oldu bitti özellestirmelerini savunmaz.anca rasim ozan ve esi gibiler savunur.onlara liberal demek,dogu perincek e türkcü demek kadar sacma olur.
4) burada biraz durmak gerekiyor. Eger sadece zenginlerin vergi borclari silinip vatandasinki silinmiyor üstüne artiyorsa liberalizme zit bir durum vardir. Hem vatandasin hem sirketlerin vergi borcu siliniyorsa yahut daha az vergi ödüyorlarsa liberalizme uygun bir durum vardir.ülkemizde ise agirlikli olarak sirketlerin borcu silinmektedir.
Basta söyledigimizi tekrar edelim; klasik liberalizmde devlet bu kadar regulasyon yapmaz, piyasaya bu kadar mudahale etmez. Daha az önce alt yazi gecti 3500 tl ye kadar olan telefonlarda 12 taksit yapma hakki bir kac ay daha devam edecek diye. Bu tarz durumlar ancak devletin piyasaya mudahil oldugu ekonomi modellerinde olur. Şunu da hatirlatalim ; liberalizm oldu bittiye getirme, devlete ait isletmeleri,kurumlari hukuka uymadan özellestirme demek degildir. Kafanizdaki liberalizm tanimi ciddi oranda hatali.peki hükümetin liberal uygulamalari oldu mu ? Oldu. Lakin agirlikli olarak devletin piyasada guclu oldugu crony capitalism uygulaniyor ülkede.
Dünya siyasetinde temsilcileri Ronald Reagan, Margaret Thatcher ve Turgut Özal olan kapitalizmin en somut kanıtlarından. Neoliberalizm, serbest piyasa ekonomisini benimser ve insanlığın başına gelmiş en kötü şeylerden birisidir. https://galeri.uludagsozluk.com/r/2406080/+
yönetmen hwang dong-hyuk bu distopyayı anlatmak için daha derin bir distopya oluşturmayı seçmiş ve süreci aşama aşama anlatmış. aslında dizide altı oyun var ama ‘kazanan’ olmanın yedi aşaması var. ilk aşama elbette işe alınma!
oyunlarda elenmenin iki türünü görüyoruz; bunlardan biri silahla vurulma, diğeri ise yüksekten düşme. yönetmen ilkini işyerinden atılma, sistemden dışlanma metaforu olarak kullanırken düşme daha çok kariyerini kaybetme, üst düzeyden aşağı kademeye kayma gibi okunabilir.
oyunda seong gi-hun yani oyuncu 456, istemese de sisteme uyum sağlamak zorunda kalan çoğunluğu temsil ediyor. seong, örgütlenmiş ve hatta greve katılmış eski bir işçi. bu, sistemin affetmeyeceği bir uyumsuzluk ve seong bu nedenle dışlanmış biri.
cho sang-woo yani oyuncu 218 ise seul üniversitesi işletme fakültesi’ni bitirmiş dahi bir profesyonel. aslında ‘oyun kurucu’ iken riskleri kontrol edemediği için kendini dipte bulmuş bir beyaz yakalı.
dizi çoğu zaman, aynı mahalleden çıkmalarına rağmen farklı hayatlar seçen ama sonunda yolları oyun alanında kesişen 456 ile 218 arasındaki gerilimden besleniyor. diğer yandan işletme dahisi 218’in tavsiyeleri ve fikirlerinin zaman zaman hayat kurtarması boşuna değil. okuyanla okumayan bir olmuyor!
şimdi gelelim oyunlara. ama oyuna katılmadan önce işe kabul edilmeniz lazım değil mi! işte birinci aşama. istasyonda tokat bahsiyle girişilen zarf oyunu, aslında iş görüşmesini anlatıyor. insan kaynakları sizi çağırıp görüşüyor ve tokat yemeye ne kadar hazır olduğunu ölçüyor. istasyondaki elemanın sözünü unutmayın: ‘az önce para için kişisel haklarınızdan vazgeçtiniz’ demek ki şirket için uygun kişisiniz. buyrun şimdi oyuna…
ilk oyunın adı ‘kırmızı ışık yeşil ışık.’ bu oyun ‘uyum’u anlatıyor. yani girdiğiniz ortama; yani şirkete uyum sağlayacaksın. öyle çıkıntılık yapmak, ileri geri konuşmak, örgütlenmek yok! aslında formül basıt yürü dendiğinde yürüyeceksin, dur dendiğinde duracaksın. burada dahi çocuk 218’in “birinin arkasına saklan” tavsiyesi de çok önemli.
gelelim ikinci oyuna; şekerin içinden şekil çıkarma… bu oyun şirkette yükselme oyunu. oyuncu 456’nın şekli nasıl çıkardığını hatırlayın. yalayarak değil mi! burada fazla söze gerek yok. yükselmek için yapılması gereken belli. bence yönetmen hwang dong-hyuk’un en acımasız metaforlarından biri buydu ve seyrederken kendimi bir anda kahkaha atarken buldum.
kariyerinizde biraz ilerlediniz ve artık üçüncü aşamaya geçebilirsiniz. bu aşama, dizide ‘halat çekme‘ yarışıyla tasvir edilen takım oyunudur. neoliberal işletmede takımlar kendilerine benzer takımlarla yarıştırılır ve elbette iyi olan hayatta kalır, kaybeden düşer. halat çekme yarışıyla anlatılan oyunda, takımın içinde yer alan 001 gibi deneyimli biri hayat kurtarır.
nasıl daha güçlü olunacağını işin nasıl kolaylaştırılacağını deneyim gösterir. ama öldürücü darbe yine 218’den gelir. çünkü beyaz yakalı profesyonel, karşı takımı çökertecek ayak oyunlarını iyi bilir. burada yine yönetmen hwang’ı neoliberal işletmenin içini bu kadar ince gördüğü için tebrik ediyoruz.
ve dördüncü aşama misket oyunu! sıra takım arkadaşlarını satmaya gelmiştir. isteyerek ya da istemeyerek takımda kendine rakip olacaklar elenir. sonuçta kazanan bir kişi olacağına göre artık her birey yalnızca kendini düşünecektir. burada yine 218 dikkat çeker: oyunun kuralı, sonuca ulaşmaktır. yani aslında kural yoktur.
yine sennett’a atıfla neoliberal şirkette, kuralların belirsizleştiğine, sistemin okunaksız hale geldiğine vurgu yapalım.
size rakip olabilecek takım arkadaşlarınızı devre dışı bıraktıktan sonra artık sona çok yaklaştınız ve cam köprüye geldiniz. bazı camların sağlam bazı camların zayıf olduğu bu köprü, kariyer yolculuğunuzda artık risk alma vaktinizin geldiğini anlatıyor.
bu noktada yapacağınız seçimler düşmenize de neden olabilir, zirveye tırmanmanızı da sağlayabilir. o zaman ne yapmalısınız. evvela sizden önce kimin ne yaptığını iyi bilmelisiniz. hangi kararlar hangi sonuçlara yol açmış ve sizin için en emin yol hangisi bunu bulmalısınız. ha tabii bir de riski sizin yerinize birilerinin üstlenmesini sağlarsanız ne alâ. yine 218’e bakalım: kaç adım peşinden gittiği eski cam ustasını, son adımda tabiri caizse ‘mayın eşeği’ olarak kullanmadı mı…
neyse sonunda beşinci aşamayı da geçtiniz. arkadaşlarınız, ya da rakiplerinizin kimi atıldı, dışlandı, kimi düştü, kimi tarafınızdan satıldı her ne olduysa oldu zirveye çok yaklaştınız. sıra artık kalamar oyunu’nda ve bu oyunda kazanmak için artık her şey mübah. kazanan hepsini alacağına göre zirve yarışı kimsenin kimseye acımayacağı bir yer artık.
şimdi içinden soranlar olacaktır: neden oyunun sonu böyle bitti ve neden finalde sokaktaki sarhoş adama biri yardım etti? senarist ve yönetmen hwang burada bence keskin bir neoliberalizm eleştirisi yapmakla birlikte, karamsarlık yaymak da istememiş. yani durum ne kadar kötü olsa da siz enseyi karartmayın mesajı vermek istemiş.
bitirmeden önce, birinci ve ikinci oyun arasında oyuncuların oy çokluğuyla oyunu bitirmeleri ve sonra tekrar geri dönmelerine de dikkat çekmek isterim. burada bir oy farkı sağlayan son oyu kimin verdiğini aklınıza getirin ve daha sonra oyuncuların çoğunluğunun kendi ayaklarıyla nasıl geri döndüğünü düşünün.
bu, dizi süresini uzatmak için yapılmış sıradan bir senaryo atraksiyonu değil. burada, çoğunluğun oy ve seçme hakkı olsa da, en başta anlattığım nedenlerle dönüp dolaşıp aynı şeyi ya da bir benzerini seçmek zorunda kalacağı vurgulanıyor.
yine sona yaklaşırken yapılan atları da vururlar göndermesi hayli çarpıcı ve düşündürücü. ancak bu iki filmin evreninin birbirinden oldukça farklı olduğunu hemen hatırlatalım. evet ikisi de kapitalizmi anlatıyor ama iki ayrı kapitalizmi anlatıyor.
içinde yaşadığımız düzeni anlatmak için kapitalizmin başına ‘vahşi’, ‘kuralsız’, ‘ultra’ ve benzeri sıfatlar koymak emin olun ki, dardot ve laval’in dünyanın yeni aklı’nda dediği gibi ‘neoliberalizmi hafife almak’ olur.
