ilk 18 beytini Hz.Mevlana bizzat kendi yazmıştır. Diğer kısımları Hüsamettin Çelebi'ye dikte etmiştir. Toplamda 6 kitapta toplanmıştır.
Dinle, bu ney nasıl şikâyet ediyor, ayrılıkları nasıl anlatıyor:
Beni kamışlıktan kestiklerinden beri feryadımdan erkek, kadın; herkes ağlayıp inledi.
Ayrılıktan parça parça olmuş, kalb isterim ki, iştiyak derdini açayım.
Aslında uzak düşen kişi, yine vuslat zamanını arar.
Ben her cemiyette ağladım, inledim. Fena hallilerle de eş oldum, iyi hallilerle de.
Herkes kendi zannınca benim dostum oldu ama kimse içimdeki sırları araştırmadı.
Benim esrarım feryadımdan uzak değildir, ancak (her) gözde, kulakta o nur yok.
Ten candan, can da tenden gizli kapaklı değildir, lâkin canı görmek için kimseye izin yok.
Bu neyin sesi ateştir, hava değil; kimde bu ateş yoksa yok olsun!
Aşk ateşidir ki neyin içine düşmüştür, aşk coşkunluğudur ki şarabın içine düşmüştür.
Ney, dosttan ayrılan kişinin arkadaşı, haldaşıdır. Onun perdeleri, perdelerimizi yırttı.
Ney gibi hem bir zehir, hem bir tiryak, ney gibi hem bir hemdem, hem bir müştak kim gördü?
Ney, kanla dolu olan yoldan bahsetmekte, Mecnun aşkının kıssalarını söylemektedir.
Bu aklın mahremi akılsızdan başkası değildir, dile de kulaktan başka müşteri yoktur.
Bizim gamımızdan günler, vakitsiz bir hale geldi; günler yanışlarla yoldaş oldu.
Günler geçtiyse, geçip gitsin; korkumuz yok. Ey temizlikte naziri olmayan, hemen sen kal!
Balıktan başka her şey suya kandı, rızkı olmayana da günler uzadı.
Ham, pişkinin halinden anlamaz, öyle ise söz kısa kesilmelidir vesselâm.
"köpükler, gece gündüz çalkalanan denizde birikir, onları deniz oluşturur. fakat ne şaşılacak şey, sen köpüğü görüyorsun da denizi göremiyorsun! biz gemilere benzeriz. apaydın denizin içindeyiz de gözlerimiz görmüyor, birbirimize çarpıp duruyoruz"
mesnevi, klasik doğu edebiyatında, bir şiir tarzının adıdır.sözlük anlamında ''ikişer, ikişerlik'' manası taşır. edebiyatta, aynı ölçüde ve her beyti kendi arasında, ayrı ayrı kafiyeli nazım şekillerine ''mesnevi'' denir. bu sebeblerden dolayı da mesnevi de yazma kolatylığı vardır.
mesnevi, her ne kadar klasik doğu şiir tarzının adı olsada ''mesnevi'' denildiğinde akla mevlana gelir.
mevlana, mesneviyi katibi hüsameddin çelebinin isteği üzerine yazmıştır. mesnevi\'nin dili farsçadır. mevlana müzesinde sergilenmekte olan mesnevi 6 ciltten oluşmaktatdır. 1278 yılında yazılmış ve içinde 25618 beyit bulunur.
bu 6 ciltlik eserde tasavvuf inancı beyitler halinde anlatılmaktadır.
