neye göre karşılaştırılacak sorusunun sorulacağı versustur.
günümüzde nüfus ve siyasi güç olarak anadolu türkleri bu versusu alırken, geleneklere ve milli benliğe sahip çıkma açısından orta asya türkleri bu versusu alır.
orta asya türkleri anadolu türklerinden daha medenidir. En azından yobaz değildir. Dine göre, cinsiyete göre ayrım yapmazlar. Kadınları hayvan yerine koymazlar. Oradaki türk kadını buradaki şakirt türk erkeğini havada karada alabilir. Daha çok şey var. Orta asya her türlü alır.
türklerin islamiyet öncesi ve islamiyeti kabul ettikten sonraki evrelerini inceleyerek de bu farkları görebilirsiniz. islamiyetle birlikte türk milletine arap kültürü hakim olmuştur bile diyebiliriz. bir de dile geçen arapça sözcükler hedesi vardır ki bu sözcükleri hala farkında bile olmadan kullanmaya devam ediyoruz.
orta asya türkleri güçlüdür, cesurdur, korkusuzdur, milli değerlerine sahip çıkan, ulusal değerlerinden taviz vermeyen bir topluluktur.
anadolu türkleri ise biraz biraz asimile olmuşlardır.
şimdiki anadolu zamanında doğu roma imparatorluğu olduğu için anadolu türklerinin soyu da orta asyadan gelmektedir. yani ırk olarak orta asya türkü ve anadolu türkü diye ayrılıp kıyaslandırılamaz. orta asya türklüğün kökenidir.
orta asya türkleri birçok türk boyundan oluşur, anadolu (ve balkan) türkleri ise türkmendir.
anadolu türkleri az da olsa anadolu kavimleriyle (rum, ermeni, kürt vs.) etkileşime girmiştir, orta asya türkleri ise ciddi manada moğollarla etkileşime girmiş ve karışmıştır.
orta asya türkleri içerisinde gerek tip gerekse kültür ve lehçe olarak, anadolu (ve balkan) türklerine en yakın toplum boydaşımız olan türkmenistan türkleridir.
Kökenini orta asya'dan aldığı için anadolu ve orta asya türk'ünün kıyaslaması üstünlük değil adetleri üzerinden olmalıdır.
kısaca:
gelenek
görenek
din anlayışı
ordu
vs olabilir.
Şimdi burda güzel bir kaç misal vermek istiyorum:
Cirit oyunu sadece anadolu'da türkmenlerin oynadığı oyundur. orta asya türkleri'nde bu oyun yoktur. Anadolu'da tutunmak için yapılan haçlılara karşı uygulanan vur kaç savaşları bunun anadolu'da ortaya çıkmasına neden olmuştur.
Türklerin ilk geldiği yer olan ulu türkistan'de kopuz ve dombra çalınırken anadolu'da saz çalınır. Fakat burda değinilecek güzel husus coğrafya'da yaşayan türklerde de ozan geleneği yaygındır. ikisinin de söylediği ezgiye türkü denir.
anadolu'dakiler tarih boyunca esaret tatmadıklarından ırk bilincini yitirmiş ya da yitirmek üzere olan ve islam adı altında giderek daha da araplaşan türkler'dir.
orta asya türkleri ise tek bir boydan ya da ülkeden mürekkep olmadıklarından çeşitlilik gösterirler. başlı başına başlık açmak gerekir.
kazaklar: ruslar'la en içli dışlı orta asya türkleri bunlardır. sovyet sosyalist cumhuriyetler birliği'nin dağılmasının ardından sallanmış ancak silkinip kendine gelmeye çalışmaktadır. kırgızlar: türkler'in belki de en çetin, en sert ve bir o kadar da mert boyudur. en yakın akrabaları kazaklar'a ve diğer türk boy ve topluluklarına oranla daha köklerine bağlıdırlar. türkmenler*: farslar'la fazla içli dışlı olmaları nedeniyle etkileşim çok ağırdır. islamcılık illeti burada da yoğun biçimde yaşanır. özbekler: diğer ırklarla belki de en az karışmış türk bunlardır. türkmenler'den fars ve islam etkilerini barışla aldıklarından bu iki unsurun en ağır duyulduğu boydur. uygurlar: çin halk cumhuriyeti'nin işgâli nedeniyle ve kendilerini çinlilerden ayırmak için islam inancına o kadar sıkı sarılmaktadırlar ki müslüman çinliler'den çok da farkları kalmamıştır. tuvalar: moğollar'la iç içeliğin ve müslüman olmamaları nedeniyle köklerinden kopmamışlardır. ancak lehçe farkı nedeniyle pek de yakın sayılmayız. sahalar: lehçe farkının en ağır olduğu türk boyudur. ruslar bu uzak sömürgelerine pek uğramadıklarından ve hâlâ tanrıcı olduklarından özenilesi bir boydur. diğer türk boyları'na uzak kalmaları ve doğa koşulları nedeniyle izole bir yaşamları vardır.
not: avrupa'da kalan türkler'i coğrafya nedeniyle yazmadım.
şimdiki anadolu zamanında doğu roma imparatorluğu olduğu için anadolu türklerinin soyu da orta asyadan gelmektedir. yani ırk olarak orta asya türkü ve anadolu türkü diye ayrılıp kıyaslandırılamaz. orta asya türklüğün kökenidir.